آمالگام دندان چیست؟

آمالگام چیست؟

با وجود پیشرفتهای زیادی که در زمینه علم مواد دندانی ترمیمی صورت گرفته است، هنوز هم آمالگام به عنوان انتخابی مناسب جهت ترمیم دندانهای خلفی به خصوص در حفرات وسیع مورد استفاده قرار می گیرد.

و بدلیل حساسیت تکنیکی نسبتاً کم، خواص مکانیکی مطلوب، دوام کلینیکی و هزینه پائین، قسمت اعظمی از ترمیم های دندانپزشکی را به خود اختصاص می دهد.

آگاهی نسبت به خواص مکانیکی این ماده و کاربرد تکنیکهای مناسب جهت استفاده بهینه از این خواص از اهمیت بالایی برخوردار است.

زیرا آمالگام باید بتواند در برابر فشارهای اکلوزالی، نیروهای مضغی و بطورکلی عوامل موجود در محیط دهان پایداری کند.

عوامل متعددی می تواند بر خصوصیات مکانیکی این ماده و در نتیجه بر طول کلینیکی ترمیم دندانی انجام شده تأثیر بگذارد.

لذا آشنایی با خصوصیات مکانیکی این ماده و عوامل تأثیرگذار بر آن، می تواند عمل کننده را در جهت استفاده هر چه بهتر از این ماده و کنترل عوامل مؤثر بر این خصوصیات تا حصول به یک ترمیم ایده آل یاری دهد.

در فیلم کوتاه زیر نحوه ترمیم دندان با آمالگام قابل رویت می باشد.

آمالگام دندانپزشکی

آمالگام از ابتدای قرن هفدهم جهت ترمیم دندانهای طبیعی به کار رفته است، ولی استعمال متداول آن از سال ۱۸۲۶ در فرانسه به صورت خمیر نقره جیوه آغاز گشت، پس از آن در سال ۱۸۳۳ در ایالات متحده آمریکا با جزئی تغییر مورد استفاده قرار گرفت.

به طور کلی آمالگام ترکیبی از جیوه با یک یا چند فلز دیگر است.

آمالگام دندانی از مخلوط جیوه مایع با ذرات جامدی نظیر نقره، قلع، مس و گاهاً روی، پالادیوم، ایندیوم و سلنیوم تشکیل شده است.

ترکیب این فلزات جامد را آلیاژ آمالگام می نامند.

با وجود انواع مواد باند شونده و همرنگ دندان که می توانند در ترمیم حفرات دندانی مورد استفاده قرار گیرند، هنوز هم این ماده انتخابی بسیار مناسب در ترمیم های وسیع نواحی خلفی که از نظر زیبایی اهمیت چندانی ندارند، می باشد.

ابعاد منفی وجود جیوه در آمالگام به عنوان یک عنصر سمی و آلوده کننده، استفاده از این ماده را امروزه در بسیاری از کشورهای جهان کاهش داده و حتی در برخی موارد کاملاً منسوخ نموده است .

با این وجود در سال ۱۹۹۸ مجدداً انجمن دندانپزشکی و سازمان بهداشت اجتماعی ایالات متحده استفاده از آمالگام را به عنوان یک ماده ترمیمی سالم تأیید نموده اند.

به طور کلی amalgam را براساس شکل ذرات آلیاژ به انواع:

کروی (Spherical)، تراشه ای یا براده ای (Lathecut) و مخلوط (Admixed) تقسیم بندی می کنند.

بعلاوه این آلیاژ براساس میزان مس موجود در آن به انواع کم مس (حاوی ۵ درصد وزنی یا کمتر فلز مس) یا پر مس (حاوی ۱۳ تا ۳۰ درصد وزنی فلز مس) تقسیم بندی می شود.مراحل ترمیم دندان ها با آمالگام

خواص مکانیکی آمالگام

الف) استحکام (Strength)

نیروی کافی جهت مقاومت در برابر شکست، خاصیت اولیه برای هر نوع ماده ترمیمی است.

در ترمیم های آمالگام دندانی، شکست حتی در ناحیه ای بسیار کوچک، به خصوص در لبه های ترمیم، سبب ایجاد خوردگی، پوسیدگی ثانویه و همچنین شکست درمان در دراز مدت می گردد.

لذا استحکام آمالگام از جمله خواص مکانیکی مهم این ماده محسوب می شود.

انواع مختلفی از استحکام برای آمالگام تعریف شده است که از جمله آنها می توان به:

استحکام فشاری (Compressive Strength) و استحکام کششی (TensileStrength) اشاره نمود و عبارت است از حداکثر نیرویی که آمالگام می تواند قبل از شکست، تحت فشار یا کشش تحمل نماید.

استحکام فشاری مطلوب ترین و مقاوم ترین نوع استحکام این ماده می باشد.

زیرا آمالگام در کشش و برش ضعیف است و به همین جهت، حفره به صورتی طراحی می گردد که بیشترین میزان نیروی فشاری و کمترین مقدار نیروی کششی و یا برشی بر ترمیم وارد شود.

طبق دستورالعمل شماره ۱ انجمن دندانپزشکی آمریکا (ADA)، حداقل استحکام فشاری پذیرفته شده برای یک نمونه استوانه ای آمالگام که یک ساعت پس از سخت شدن، تحت نیروی فشاری با سرعت ۰/۲۵ میلی متر بر دقیقه قرار می گیرد ۸۰ مگاپاسکال می باشد.

براین اساس آمالگام های کروی با مس بالا در مقطع زمانی ۱ ساعت پس از ترکیب با جیوه، بالاترین استحکام فشاری را دارا هستند که مقدار آن بیش از ۲۵۰ مگاپاسکال می باشد.

در حالیکه استحکام کششی این آمالگام ها تنها کسری از استحکام فشاری آنهاست. (۵۰ مگاپاسکال)

ماده آمالگام

ب) خزش (Creep)

خزش به مفهوم تغییر شکل وابسته به زمان یک ماده تحت نیروی استاتیک و یا یک فشار مداوم می باشد.

حتی پس از آنکه آمالگام به طور کامل سخت شد، به علت دارا بودن خاصیت لزج کشسانی (Visco – Elastic) تحت بارهای ایستایی (Static Loads) در مدت زمان طولانی دچار خزش می شود.

حداکثر میزان قابل پذیرش خزش آمالگام ۳ درصد می باشد.

بالاترین میزان خزش معادل ۳/۶ درصد در نوعی آلیاژ تراشه ای با مس پایین و کمترین مقدار (۰/۰۵%  تا ۰/۰۹% )، در آلیاژهای کروی با مس بالا دیده می شود.

به طور کلی بین میزان خزش و مقدار شکستگی لبه ای آمالگام در کلینیک رابطه مستقیمی وجود دارد.

لازم به ذکر است که کاهش میزان خزش در آمالگام های با مس بالا، سبب افزایش تردی آن و کاهش میزان تحمل فشارها در نقاط تماس آمالگام می گردد که این مشکل را می توان با بکار بردن یک ماده با استحکام نسبتاً زیاد در زیر آمالگام (موسوم به Base) جهت بهبود تحمل استرس های کششی وارده تا حد زیادی برطرف نمود.

ج ) تغییرات ابعادی (Dimensional Change)

آمالگام دندانی می تواند منبسط و یا منقبض شود.

به تغییرحجم توده آمالگام تغییرات ابعادی آمالگام گویند.

آمالگام های جدید که بوسیله آمالگاماتورهای مکانیکی تهیه می شوند، عموماً پس از تهیه، کاهش حجم پیدا می کنند.

انقباض اولیه در این آمالگامها که پس از مدت کوتاهی (۲۰ دقیقه اول) واقع می شود، می تواند در نتیجه حل شدن جیوه در ذرات آلیاژ باشد.

پس از این مرحله آمالگام مجدداً منبسط می شود اما نهایتاً تغییر حجم آمالگام بصورت منفی است که حاصل تشکیل تدریجی ترکیبات بین فلزی در توده آمالگام است.

تغییرات ابعادی در آمالگام پس از ۶ تا ۸ ساعت تقریباً متوقف شده و پس از گذشت ۲۴ ساعت به ثبات نهایی خود می رسد.

تنها استثناء در این مورد، تغییرات ابعادی است که در نتیجه تماس آلیاژهای حاوی روی با رطوبت در خلال تهیه و یا به کار بردن ماده در دهان بوجود می آید که به آن انبساط تأخیری (Expantion Delayed) نیز می گویند.

طبق دستورالعمل شماره ۱ انجمن دندانپزشکی آمریکا (ADA) مقدار تغییرات ابعادی باید در محدوده ۲۰ میکرومتر بر سانتی متر باشد.

ثابت شده است که در این محدوده تغییر حجم، هیچ ارتباطی مابین موفقیت کلینیکی و مقدار تغییرات ابعادی اندازه گیری شده وجود ندارد.

به طور کلی بیشترین تغییرات ابعادی را آلیاژ تراشه ای با مس پایین دارد و مقدار آن برابر ۱۹/۷ میکرومتر بر سانتی متر می باشد.

کمترین تغییر ابعادی برابر ۱/۹ میکرومتر بر سانتی متر است که مربوط به آلیاژ مخلوط با مس بالاست.

عکس opg پرکرده کی با آمالگام

(ترمیم با آمالگام قابل نمایش در عکس OPG)

د) خوردگی (Corrosion)

به طور کلی خوردگی، یک تخریب ساختاری پیشرونده در فلزات به دلایل شیمیایی و یا الکتروشیمیایی در محیط اطراف آن فلزات می باشد.

خوردگی های وسیع در توده آمالگام می تواند سبب افزایش خلل و فرج (Porosity)، کاهش پیوستگی لبه ای ترمیم، کاهش مقاومت آمالگام و آزاد شدن ترکیبات فلزی به محیط دهان گردد.

هر دو نوع آمالگام کم مس و پر مس در معرض دو نوع خوردگی قرار می گیرد.

انواع خوردگی آمالگام عبارتند از:

خوردگی شیمیایی و خوردگی الکتروشیمیایی

خوردگی شیمیایی به بیشترین میزان قابل مشاهده روی سطح اکلوزال روی می دهد و لایه تغییر رنگ یافته نازکی از سولفید نقره سیاه رنگ در این محل تشکیل می شود.

در آمالگامهای پر مس، در سطح ترمیم، لایه تغییر رنگ یافته، حاوی اکسید مس است.

خوردگی الکتروشیمیایی یکی از روندهای مهم خوردگی بوده و قابلیت وقوع در هر نقطه از داخل یا خارج آمالگام دندانپزشکی سخت شده را دارا است.

این نوع خوردگی در هر نقطه ای که مناطق مختلف از نظر شیمیایی به صورت کاتد و آند عمل می نمایند، روی می دهد.

عمل فوق محتاج ارتباط بین این مناطق مختلف با نوعی جریان الکتریکی درحضور گونه ای الکترولیت است که معمولاً بزاق می باشد.

آند دچار خوردگی شده و محصولات واکنش محلول و یا نامحلول تولید می نماید.

در صورتی که آمالگام دندانپزشکی در تماس مستقیم با ترمیم فلزی مجاور مثلاً روکش طلا باشد،در جریان خوردگی، نقش آند را ایفا خواهد نمود.

این نوع خوردگی الکتروشیمیایی اصطلاحاً خوردگی گالوانیک خوانده می شود.

ذرات آلیاژ باقی مانده معمولاً به عنوان قوی ترین کاتدها عمل می نمایند.

فازهای حاصل از واکنش جیوه-قلع یا قلع-مس به ترتیب در آمالگام های کم مس و پر مس به عنوان قوی ترین آندها مطرح است.

با تجمع پلاک بر روی آمالگام، اکسیژن محیط کاهش یافته و یون هیدروژن بیشتری تجمع پیدا می کند که باعث رفتار آندی شدیدتر و خوردگی در آن منطقه می گردد.

در ترکها یا شیارهای موجود در ترمیم نیز به همین دلیل خوردگی ایجاد می شود.

(خوردگی شیاری) نواحی در معرض تنش داخل توده آمالگام نیز تمایل بالاتری به خوردگی نشان می دهند (خوردگی ناشی از تنش)

پر کرده گی با آمالگام

نتیجه گیری

به نظر می رسد که استفاده از آمالگام های پر مس کروی به جهت دارا بودن خصوصیات مکانیکی ایده آل (استحکام بالا، تغییرات ابعادی کم، خوردگی و خزش پائین) نسبت به سایر انواع آمالگام های دندانی جهت ترمیم دندانهای خلفی به خصوص در حفرات وسیع مزیت بیشتری داشته باشد.

سابقه استفاده از این ماده برای ترمیم دندان به بیشتر از یک قرن می‌رسد و این ماده ترمیمی طی سالها، پرمصرف‌ترین ماده شناخته شده دندانی بوده است.

در طول قرن اخیر، پژوهش و تحقیق درباره کیفیت آمالگام دندانی ادامه داشته و تدوین استاندارد این ماده توسط مراکز معتبر علمی و بین‌المللی صورت پذیرفته است و از آن پس، لازمه استفاده از هر نوع آمالگام دندانی، داشتن تاییدیه و گواهی مجاز بوده است.

سالیان زیادی است که آمالگام جهت ترمیم دندانهای خلفی مورد استفاده قرار می گیرد که این ماده دارای خصوصیات مطلوبی نظیر سهولت کاربرد، خواص فیزیکی مناسب، سیل خوذ به خودی، سازگاری بیولوژیک، طول عمر کلینیکی و هزینه مناسب می باشد.

از جمله معایب آمالگام، شکنندگی در ضخامتهای کمتر از دو میلی متر تحت فشارهای جونده، پایین بودن استحکام کششی و عدم اتصال به نسج دندان می باشد.

لذا بی توجهی در هر یک از مراحل تهیه و ترمیم حفره می تواند شکست درون توده آمالگام بیانجامد.

ابزار ترمیم دندانها

 

همواره  شاد و سلامت باشید

مرکز فوق تخصصی دندانپزشکی پردیس

2 پاسخ ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
در صورت تمایل از راهنمایی رایگان ما استفاده کنید!!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *