آمالگام دندان چیست؟

آمالگام چیست؟

با وجود پيشرفتهاي زيادي كه در زمينه علم مواد دنداني ترميمي صورت گرفته است ، هنوز هم آمالگام به عنوان انتخابي مناسب جهت ترميم دندانهاي خلفي به خصوص در حفرات وسيع مورد استفاده قرار مي گيرد و بدليل حساسيت تكنيكي نسبتاً كم، خواص مكانيكي مطلوب، دوام كلينيكي و هزينه پائين، قسمت اعظمي از ترميم هاي دندانپزشكي را به خود اختصاص مي دهد.

آگاهي نسبت به خواص مكانيكي اين ماده و كاربرد تكنيكهاي مناسب جهت استفاده بهينه از اين خواص از اهميت بالايي برخوردار است .

زيرا آمالگام بايد بتواند در برابر فشارهاي اكلوزالي، نيروهاي مضغي و بطوركلي عوامل موجود در محيط دهان پايداري كند.

عوامل متعددي مي تواند بر خصوصيات مكانيكي اين ماده و در نتيجه بر طول كلينيكي ترميم دنداني انجام شده تأثير بگذارد.

لذا آشنايي با خصوصيات مكانيكي اين ماده و عوامل تأثيرگذار بر آن، مي تواند عمل كننده را در جهت استفاده هر چه بهتر از اين ماده و كنترل عوامل مؤثر بر اين خصوصيات تا حصول به يك ترميم ايده آل ياري دهد.

در فیلم کوتاه زیر نحوه ترمیم دندان با آمالگام قابل رویت می باشد.

آمالگام دندانپزشكي

آمالگام از ابتداي قرن هفدهم جهت ترميم دندانهاي طبيعي به كار رفته است ، ولي استعمال متداول آن از سال 1826 در فرانسه به صورت خمير نقره جيوه آغاز گشت، پس از آن در سال 1833 در ايالات متحده آمريكا با جزئي تغيير مورد استفاده قرار گرفت.

به طور كلي آمالگام تركيبي از جيوه با يك يا چند فلز ديگر است.

آمالگام دنداني از مخلوط جيوه مايع با ذرات جامدي نظير نقره، قلع، مس و گاهاً روي، پالاديوم، اينديوم و سلنيوم تشكيل شده است. تركيب اين فلزات جامد را آلياژ آمالگام مي نامند.

با وجود انواع مواد باند شونده و همرنگ دندان كه مي توانند در ترميم حفرات دنداني مورد استفاده قرار گيرند ،هنوز هم این ماده انتخابي بسيار مناسب در ترميم هاي وسيع نواحي خلفي كه از نظر زيبايي اهميت چنداني ندارند، مي باشد.

ابعاد منفي وجود جيوه در آمالگام به عنوان يك عنصر سمي و آلوده كننده، استفاده از اين ماده را امروزه در بسياري از كشورهاي جهان كاهش داده و حتي در برخي موارد كاملاً منسوخ نموده است .

با اين وجود در سال 1998 مجدداً انجمن دندانپزشكي و سازمان بهداشت اجتماعي ايالات متحده استفاده از آمالگام را به عنوان يك ماده ترميمي سالم تأييد نموده اند.

به طور كلي amalgam را براساس شكل ذرات آلياژ به انواع:

كروي (Spherical) ،تراشه اي يا براده اي (Lathecut) و مخلوط (Admixed) تقسيم بندي مي كنند .

بعلاوه این آلياژ براساس ميزان مس موجود در آن به انواع كم مس (حاوي 5 درصد وزني يا كمتر فلز مس) يا پر مس (حاوي 13 تا 30 درصد وزني فلز مس) تقسيم بندي مي شود.آمالگام دندان

خواص مكانيكي آمالگام

الف) استحكام (Strength)

نيروي كافي جهت مقاومت در برابر شكست، خاصيت اوليه براي هر نوع ماده ترميمي است.

در ترميم هاي آمالگام دنداني، شكست حتي در ناحيه اي بسيار كوچك، به خصوص در لبه هاي ترميم، سبب ايجاد خوردگي، پوسيدگي ثانويه و همچنين شكست درمان در دراز مدت مي گردد .

لذا استحكام آمالگام از جمله خواص مكانيكي مهم اين ماده محسوب مي شود.

انواع مختلفي از استحكام براي آمالگام تعريف شده است كه از جمله آنها مي توان به:

استحكام فشاري (Compressive Strength) و استحكام كششي (TensileStrength) اشاره نمود و عبارت است از حداكثر نيرويي كه آمالگام مي تواند قبل از شكست، تحت فشار يا كشش تحمل نمايد.

استحكام فشاري مطلوب ترين و مقاوم ترين نوع استحكام اين ماده مي باشد.

زيرا آمالگام در كشش و برش ضعيف است و به همين جهت، حفره به صورتي طراحي مي گردد كه بيشترين ميزان نيروي فشاري و كمترين مقدار نيروي كششي و يا برشي بر ترميم وارد شود.

طبق دستورالعمل شماره 1 انجمن دندانپزشكي آمريكا (ADA)، حداقل استحكام فشاري پذيرفته شده براي يك نمونه استوانه اي آمالگام كه يك ساعت پس از سخت شدن، تحت نيروي فشاري با سرعت 0/25 ميلي متر بر دقيقه قرار مي گيرد 80 مگاپاسكال مي باشد .

براين اساس آمالگام هاي كروي با مس بالا در مقطع زماني 1 ساعت پس از تركيب با جيوه، بالاترين استحكام فشاري را دارا هستند كه مقدار آن بيش از 250 مگاپاسكال مي باشد.

در حاليكه استحكام كششي اين آمالگام ها تنها كسري از استحكام فشاري آنهاست. (50 مگاپاسکال)

آمالگام

ب) خزش (Creep)

خزش به مفهوم تغيير شكل وابسته به زمان يك ماده تحت نيروي استاتيك و يا يك فشار مداوم مي باشد.

حتي پس از آنكه آمالگام به طور كامل سخت شد، به علت دارا بودن خاصيت لزج كشساني (Visco – Elastic) تحت بارهاي ايستايي (Static Loads) در مدت زمان طولاني دچار خزش مي شود.

حداكثر ميزان قابل پذيرش خزش آمالگام 3 درصد می باشد.

بالاترين ميزان خزش معادل 3/6 درصد در نوعي آلياژ تراشه اي با مس پایین و كمترين مقدار (0/05%  تا 0/09% )، در آلياژهاي كروي با مس بالا ديده مي شود.

به طور كلي بين ميزان خزش و مقدار شكستگي لبه اي آمالگام در كلينيك رابطه مستقيمي وجود دارد.

لازم به ذكر است كه كاهش ميزان خزش در آمالگام هاي با مس بالا، سبب افزايش تردي آن و كاهش ميزان تحمل فشارها در نقاط تماس آمالگام مي گردد كه اين مشكل را مي توان با بكار بردن يك ماده با استحكام نسبتاً زياد در زير آمالگام (موسوم به Base) جهت بهبود تحمل استرس هاي كششي وارده تا حد زيادي برطرف نمود .

ج ) تغييرات ابعادي (Dimensional Change)

آمالگام دنداني مي تواند منبسط و يا منقبض شود . به تغييرحجم توده آمالگام تغييرات ابعادي آمالگام گويند.

آمالگام هاي جديد كه بوسيله آمالگاماتورهاي مكانيكي تهيه مي شوند، عموماً پس از تهيه، كاهش حجم پيدا مي كنند.

انقباض اوليه در اين آمالگامها كه پس از مدت كوتاهي (20 دقيقه اول) واقع مي شود، مي تواند در نتيجه حل شدن جيوه در ذرات آلياژ باشد.

پس از اين مرحله آمالگام مجدداً منبسط مي شود اما نهايتاً تغيير حجم آمالگام بصورت منفي است كه حاصل تشكيل تدريجي تركيبات بين فلزي در توده آمالگام است.

تغييرات ابعادي در آمالگام پس از 6 تا 8 ساعت تقريباً متوقف شده و پس از گذشت 24 ساعت به ثبات نهايي خود مي رسد.

تنها استثناء در اين مورد، تغييرات ابعادي است كه در نتيجه تماس آلياژهاي حاوي روي با رطوبت در خلال تهيه و يا به كار بردن ماده در دهان بوجود مي آيد كه به آن انبساط تأخيري (Expantion Delayed) نيز مي گويند.

طبق دستورالعمل شماره 1 انجمن دندانپزشكي آمريكا (ADA) مقدار تغييرات ابعادي بايد در محدوده 20 ميكرومتر بر سانتي متر باشد.

ثابت شده است كه در اين محدوده تغيير حجم، هيچ ارتباطي مابين موفقيت كلينيكي و مقدار تغييرات ابعادي اندازه گيري شده وجود ندارد.

به طور كلي بيشترين تغييرات ابعادي را آلياژ تراشه اي با مس پایین دارد و مقدار آن برابر 19/7 ميكرومتر بر سانتي متر می باشد.

كمترين تغيير ابعادي برابر 1/9 ميكرومتر بر سانتي متر است كه مربوط به آلياژ مخلوط با مس بالاست.

د) خوردگي (Corrosion)

به طور كلي خوردگي، يك تخريب ساختاري پيشرونده در فلزات به دلايل شيميايي و يا الكتروشيميايي در محيط اطراف آن فلزات مي باشد.

خوردگي هاي وسيع در توده آمالگام مي تواند سبب افزايش خلل و فرج (Porosity)، كاهش پيوستگي لبه اي ترميم، كاهش مقاومت آمالگام و آزاد شدن تركيبات فلزي به محيط دهان گردد.

هر دو نوع آمالگام كم مس و پر مس در معرض دو نوع خوردگي قرار مي گيرد.

انواع خوردگی آمالگام عبارتند از: خوردگي شيميايي و خوردگي الكتروشيميايی

خوردگي شيميايي به بيشترين ميزان قابل مشاهده روي سطح اكلوزال روي مي دهد و لايه تغيير رنگ يافته نازكي از سولفيد نقره سياه رنگ در اين محل تشكيل مي شود.

در آمالگامهاي پر مس، در سطح ترميم، لايه تغيير رنگ يافته، حاوي اكسيد مس است.

خوردگي الكتروشيميايي يكي از روندهاي مهم خوردگي بوده و قابليت وقوع در هر نقطه از داخل يا خارج آمالگام دندانپزشكي سخت شده را دارا است.

اين نوع خوردگي در هر نقطه اي كه مناطق مختلف از نظر شيميايي به صورت كاتد و آند عمل مي نمايند، روي مي دهد.

عمل فوق محتاج ارتباط بين اين مناطق مختلف با نوعي جريان الكتريكي درحضور گونه اي الكتروليت است كه معمولاً بزاق مي باشد.

آند دچار خوردگي شده و محصولات واكنش محلول و يا نامحلول توليد مي نمايد.

در صورتي كه آمالگام دندانپزشكي در تماس مستقيم با ترميم فلزي مجاور مثلاً روكش طلا باشد،در جريان خوردگي، نقش آند را ايفا خواهد نمود.

اين نوع خوردگي الكتروشيميايي اصطلاحاً خوردگي گالوانيك خوانده مي شود.

ذرات آلياژ باقي مانده معمولاً به عنوان قوي ترين كاتدها عمل مي نمايند.

فازهاي حاصل از واكنش جيوه-قلع يا قلع- مس به ترتيب در آمالگام هاي كم مس و پر مس به عنوان قوي ترين آندها مطرح است.

با تجمع پلاك بر روي آمالگام، اكسيژن محيط كاهش يافته و يون هيدروژن بيشتري تجمع پيدا مي كند كه باعث رفتار آندي شديدتر و خوردگي در آن منطقه مي گردد.

در تركها يا شيارهاي موجود در ترميم نيز به همين دليل خوردگي ايجاد مي شود.

(خوردگي شياری) نواحي در معرض تنش داخل توده آمالگام نيز تمايل بالاتري به خوردگي نشان مي دهند (خوردگي ناشي از تنش)

نتيجه گيري

به نظر مي رسد كه استفاده از آمالگام هاي پر مس كروي به جهت دارا بودن خصوصيات مكانيكي ايده آل (استحكام بالا، تغييرات ابعادي كم، خورد گي و خزش پائين) نسبت به ساير انواع آمالگام هاي دنداني جهت ترميم دندانهاي خلفي به خصوص در حفرات وسيع مزيت بيشتري داشته باشد.

سابقه استفاده از این ماده براي ترميم دندان به بيشتر از يك قرن مي‌رسد و اين ماده ترميمي طي سالها، پرمصرف‌ترين ماده شناخته شده دنداني بوده است.

در طول قرن اخير، پژوهش و تحقيق درباره كيفيت آمالگام دنداني ادامه داشته و تدوين استاندارد اين ماده توسط مراكز معتبر علمي و بين‌المللي صورت پذيرفته است و از آن پس، لازمه استفاده از هر نوع آمالگام دنداني، داشتن تاييديه و گواهي مجاز بوده است.

سالیان زیادی است که آمالگام جهت ترمیم دندانهای خلفی مورد استفاده قرار می گیرد که این ماده دارای خصوصیات مطلوبی نظیر سهولت کاربرد، خواص فیزیکی مناسب، سیل خوذ به خودی، سازگاری بیولوژیک، طول عمر کلینیکی و هزینه مناسب می باشد.

از جمله معایب آمالگام، شکنندگی در ضخامتهای کمتر از دو میلی متر تحت فشارهای جونده، پایین بودن استحکام کششی و عدم اتصال به نسج دندان می باشد.

لذا بی توجهی در هر یک از مراحل تهیه و ترمیم حفره می تواند شکست درون توده آمالگام بیانجامد.

 

همواره  شاد و سلامت باشید

مرکز فوق تخصصی دندانپزشکی پردیس

2 پاسخ ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
در صورت تمایل از راهنمایی رایگان ما استفاده کنید!!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *