فلور دهان چیست؟

فلور طبیعی دهان

(Oral normal flora = microbiota)

در ابتدا تعریف کلی از فلور دهان را ارائه می دهیم:

مخاط بینی، دهان، حلق و مجرای گوارشی نوزاد در هنگام تولد، استریل و فاقد باکتری است، اما ممکن است حین عبور از کانال زایمان آلوده شده و منجر به حضور موقت باکتری های واژینال در محیط دهان نوزاد گردد.

حدود ۴ تا ۱۲ ساعت پس از تماس نوزاد با مادر و سایر نزدیکان، غشای مخاطی دارای جمعیتی از میکروارگانیسم ها به نام فلور طبیعی دهان می گردد.

فلور طبیعی دهان در فردی سالم شامل حداقل ۴۲ جنس (Genera) و ۵۰۰ تا ۷۰۰ گونه (Species) می باشد.

فلور طبیعی دهان

البته تمام باکتری های ذکر شده در یک فرد و در تمام زمان ها وجود ندارد و از میان فلور طبیعی دهان، تنها یک دوم تا دو سوم آنها قابل کشت می باشند.

یک گرم پلاک دندانی (یک چهارم قاشق چایخوری) حاوی حدود ۲۰۰ میلیارد میکروارگانیسم می باشد.

به نظر می رسد عواملی چون چسبندگی به سطوح صاف دندانی و تکثیر در محیط برای ماندگاری میکروارگانیسم ها در حفره دهان لازم است.

با رویش اولین دندان، تعداد باکتری های بی هوازی افزایش پیدا می کند.

از سوی دیگر، با از دست رفتن دندان، شرایط نامناسبی برای رشد انواع میکروارگانیسم های بی هوازی ایجاد می شود و با جایگزینی دندانهای از دست رفته با پروتز (به ویژه نوع متحرک) شرایط برای رشد باکتری های بی هوازی در اثر گسترش عفونت های پری اپیکال و پریودنتال و تهاجم میکروارگانیسم های طبیعی دهان (فلور طبیعی دهان) دوباره فراهم می شود.

قارچ کاندیدا آلبیکانس (Candida Albicans)  در حدود یک سوم از دهان ها موجود است.

علت تغییر فلور دهان

همانطور که قبلا بیان شد، در محیط دهان، گونه های متعدد باکتری به صورت فلور طبیعی وجود دارند که در شرایط عادی بیماری زا نیستند.

اما هرگونه اختلالی می تواند سبب پاتوژن شدن این باکتری ها شود، مانند: تغییر در تعداد باکتری و جابجایی باکتری ها از محل اصلی به محل دیگر.

دهان، میزبان باکتری های زیادی است، فلور دهان در یک شخص سالم در طول زمان ثابت می ماند، اما شرایط ویژه ای با برهم خوردن این وضعیت همراه است.

به طور مثال طی ۴۸ ساعت پس از بستری فرد در بیمارستان، این فلور به نفع ارگانیسم های گرم منفی که قدرت بیماری زایی بیشتری دارند تغییر می نماید.

علت تغییر فلور دهان

تغییرات فلور دهان پس از بستری در بیمارستان

این تغییرات باعث تجمع باکتری ها و تکثیر پاتوژن های فرصت طلب در حفره ی دهان شده و باعث عوارض موضعی و عمومی مانند استوماتیت، پوسیدگی دندان، عفونت بافت های اطراف دندان و در پی آن انتشار سیستماتیک عفونت، باکتریمی و عفونت های تنفسی مانند پنومونی و حتی سرایت عفونت به مفاصل و قلب می شوند.

در کنار این تغییر فلور، عوامل دیگری نیز باعث آسیب پذیری بیشتر محیط دهان می گردد.

در بیماران بدحال بخش مراقبت های ویژه ICU (Intensive Care Unit)  ماده ی دفاعی موسوم به فیبرونکتین که معمولا در سطح دندان ها و دهان وجود دارد، کاهش می یابد.

وسایلی مانند راه هوایی دهانی-حلقی، لوله ی تراشه و لوله معده که جهت درمان در دهان بیماران قرار داده می شود، نه تنها باعث باز ماندن دهان و خشکی مخاط آن می شود، بلکه نظافت و مراقبت از دهان را نیز دچار مشکل می سازد.

کاهش دریافت مایعات و کاهش ترشح بزاق، خشکی دهان را تشدید می کند که این خشکی، باعث تجمع پلاک دندانی و کاهش تولید فاکتورهای ایمنی بزاق می شود.

فقدان حرکات خودبخودی زبان، فک و عدم وجود بلع در بیماران بخش مراقبت های ویژه و نیز عدم توانایی مسواک زدن و مراقبت از دهان به علت لوله گذاری یا کاهش ادراکات حسی بیمار نیز ایجاد و گسترش پلاک دندانی را تسریع می کند.

بیهوشی و تاثیر آن بر فلور دهان

روند تغییرات بصورت زیر می باشد:

میکروب های موجود در پلاک میکروبی باقیمانده های مواد غذایی را به اسید تبدیل می کنند.

این اسید مینای دندان را به مرور حل کرده و پوسیدگی ایجاد می کند.

پوسیدگی دندانی می تواند از یک دندان به سایر دندان ها سرایت کند.

پلاک میکروبی یک لایه بی رنگ، چسبنده از باکتری و مواد قندی است که به صورت مرتب روی دندان ها تشکیل می شود و اصلی ترین دلیل ایجاد پوسیدگی دندانی و بیماری لثه است و در صورتی که برداشته و تمیز نشود به جرم تبدیل می شود.

علل مختلفی برای ایجاد پوسیدگی مطرح شده است اما بطور کلی می توان گفت چهار عامل اصلی در ایجاد پوسیدگی دندان نقش دارند:

  1. میکروب
  2. مواد قندی
  3. مقاومت شخص و دندان
  4. زمان

میکروب ها:

در دهان هر فرد به طور طبیعی انواع و اقسام میکروب ها وجود دارد ولی همه میکروب های موجود در دهان پوسیدگی زا نیستند.

در واقع انواع خاصی از میکروب ها در پلاک میکروبی وجود دارند که می توانند پوسیدگی را به وجود آورند.

تغییر فلور دهان و ایجاد پوسیدگی دندان

مواد قندی

مواد قندی و کربوهیدرات ها باعث پوسیدگی دندان ها می شوند. شکل و قوام ماده غذایی، تعداد دفعات مصرف و نوع قند در ایجاد پوسیدگی نقش دارد.

مقاومت  شخص و دندان

عوامل متعددی همچون وضعیت بزاق دهان، شکل و فرم دندان ها، طرز قرارگیری دندان، میزان مقاومت دندان نسبت به اسید تولید شده توسط میکروب ها، نوع میکروب های موجود در حفره دهان و سلامت عمومی فرد بر میزان ایجاد پوسیدگی تاثیر دارند.

زمان و سرعت ایجاد پوسیدگی

پوسیدگی دندان در یک لحظه و یک روز انجام  نمی شود، بلکه مدت زمانی لازم است تا مینا حل شده و بافت مینا از بین برود.

تحقیقات نشان داده است که بعد از خوردن غذا و رسیدن مواد قندی به میکروب های پلاک، ۲ تا ۵ دقیقه طول می کشد تا اسید ایجاد شود.

در طی مدت ۱۰ دقیقه میزان اسید به حداکثر مقذار خود می رسد سپس ۲۰ تا ۶۰ دقیقه در همان حال باقی می ماند و بعد از آن به تدریج به حال عادی برمی گردد.

با هر بار خوردن، غذای حاوی مواد قندی محیط پلاک میکروبی اسیدی می شود و تا این محیط اسیدی به حالت عادی برگردد، با خوردن مجدد آن، محیط دهان دوباره اسیدی می گردد. به این ترتیب دندان ها دچار پوسیدگی می شوند.

رابطه فلور دهان و کنترل عفونت در دندانپزشکی

میکروارگانیسم های بومی دهان هر فرد متفاوت و در یک شخص سالم طی درمان های دندانپزشکی می تواند به اطراف پراکنده و دندانپزشک و دستیار وی را به صورت مستقیم یا غیر مستقیم آلوده نماید، و در واقع این پدیده شایع ترین نوع آلودگی در دندانپزشکی است.

چنانچه بیمار مبتلا به عفونت های حفره دهان (نمونه هرپس)، بیماری های عفونی عمومی با درگیری دهانی (نمونه سل، سیفلیس)، و یا بیماری های منتقل شونده از راه خون (نمونه هپاتیت، HIV) باشد، بر خطر قبلی افزوده می شود.

بنابراین کنترل عفونت در دندانپزشکی بطور عمده با پراکندگی فلور طبیعی دهان و پوست اطراف آن می باشد و بنابراین استفاده از دهانشویه های آنتی سپتیک برای کاهش موقت فلور طبیعی دهان قبل از تمام درمان های دندانپزشکی و جراحی قویا توصیه می شود.

کلینیک دندانپزشکی پردیس

نتیجه گیری

ارزشیابی مراقبت های انجام شده در بخش های مراقبت ویژه و بالا بردن کیفیت این مراقبت ها، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

در این راستا مراقبت های دهانی، دندانی و پریودنتالی نیز جایگاه خاصی دارند.

بطور کلی روشن است که وضعیت بهداشت دهانی بیماران در بخش مراقبت های ویژه، مناسب نبوده که این امر می تواند مرتبط با کمبود آموزش، عدم توجه پرسنل و یا عدم آگاهی از اهمیت سلامت دهان باشد.

با توجه به اینکه بهداشت دهان نه تنها در ایجاد احساس راحتی، بلکه در سلامت بیمار و جلوگیری از عوارض کشنده، مدت اقامت و در نتیجه هزینه ی درمان بیماران نیز تاثیرگذار می باشد، لذا پیشنهاد می شود که جهت آموزش های لازم به مراقبین در بخش مراقبت های ویژه و توجیه پرسنل، اقداماتی صورت پذیرد.

منبع: تحقیقات ۳۹۴۵۰۳ دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

همواره  شاد و سلامت باشید

مرکز فوق تخصصی دندانپزشکی پردیس

2 پاسخ ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
در صورت تمایل از راهنمایی رایگان ما استفاده کنید!!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفا به سوال امنیتی پاسخ دهید ؟ *