پوسیدگی دندان و علت و راه درمان آن

پوسیدگی دندان

پوسیدگی دندان به انگلیسی: (Dental caries) نوعی بیماری است.

پوسیدگی عبارتست از یک بیماری پیچیده و چند فاکتوری در انساج سخت دندان که در نتیجه باعث از هم گسستگی آن می شود.

در این بیماری بافت سخت دندان (مینا و سپس عاج) در اثر ترشح اسید از باکتریهای پوسیدگی زا (عمدتاً استرپتوکوک موتان) مواد معدنی کلسیم و فسفر را ازدست داده و به تدریج از بین می‌روند.

پوسیدگی دندان مرحله غیرقابل برگشت در فرایند حل شدن مواد معدنی مینا توسط اسید محسوب شده و درمان آن تنها از راه جایگزینی بافت سخت از دست رفته دندان با مواد ترمیمی دندانپزشکی امکان‌پذیر می‌باشد.

تخمین پتانسیل پوسیدگی زایی نسبی غذاها به علت تعدد فاکتورهاي غذایی از اهمیت فوق العاده اي برخوردار است.

به طوري که سالهاست تلاش بسیاري در جهت ارزیابی پتانسیل پوسیدگی زایی نسبی انواع غذاها انجام شده است.

فاکتورهاي متعددي در این ارزیابی نقش دارند از جمله محتواي کربوهیدرات قابل تخمیر آن، چسبندگی، فرم فیزیکی کربوهیدراتها و درجه کلیرنس دهانی آنها، اثر مصرف مخلوط غذاها، ترتیب مصرف، تکرار مصرف عدم آگاهی از پتانسیل پوسیدگی زایی مواد غذایی سبب مصرف ناصحیح آنها و لذا پوسیدگی، از دست رفتن دندان، سوء تغذیه میگردد.

تولید اسید در دهان در طی تخمیر باکتریال یک ماده غذایی عامل پیشگویی کننده اي جهت ارزیابی نقش آن غذا در روند پوسیدگی زایی است. یکی از روشهاي رایجی که جهت  ارزیابی پتانسیل پوسیدگی زایی غذاها انجام میگیرد، مطالعه تغییرات pH  پلاك است.  

بطور کلی وجود 3 فاکتور در ایجاد پوسیدگی دندان ضروری می باشد.

1.فاکتور میزبان (Host Factor)  که شامل بزاق و دندان می باشد که خود بزاق در پاره ای از بیماریهای سیستمیک، مصرف داروهایی از قبیل آتروپین، دیابت، استرس، دوران یائسگی و قاعده گی کاهش یافته و در نتیجه میزان پوسیدگی دندان افزایش می یابد. دومین فاکتور میزبان، مرفولورمی محل قرار گرفتن و طرز قرارگرفتن دندان در رابطه با کاهش یا افزایش پوسیده گی است.

2.رژیم غذایی از قبیل قندها که اثر پوسیدگی زائی قندها بستگی به دفعات،میزان چسبندگی،زمان خوردن و نوشیدن این قندها، فرم و نوع قند دارد.

3.میکروارگانیسمها شامل Dental plaque

پیشگیری از پوسیدگی دندان

اگر پوسیدگی تاج دندان به موقع متوقف و جایگزین نشود و پوسیدگی به ریشه دندان برسد نیاز به درمان ریشه  RCT  یا عصب کشی می‌باشد و در موارد شدیدتر ممکن است حتی نیاز به خارج کردن یا اصطلاحاً کشیدن دندان باشد.

بهداشت دهان و دندان یکی از مهمترین جنبه های شیوه زندگی سالم محسوب می شود و بهبود آن نیازمند کاربرد روشهای مناسب آموزشی در جهت ارتقای سطح آگاهی ،نگرش و عملکرد افراد جامعه در رابطه با آن است.

پوسیدگی دندان

توانمندسازی افراد در استفاده صحیح از مسواک و نخ دندان و کاهش موانع و مشکلات جسمی و روانی، بهترین استراتژی برای تشویق افراد به رعایت بهداشت دهان و دندان می باشد.

مطالعات اخیر نشان داده است که آموزش رفتارهای پیشگیرانه مثل استفاده از مسواک و نخ دندان و معاینات منظم دندانپزشکی در چند دهه اخیر موجب افزایش درصد افرادی شده است که توانسته اند دندان های طبیعی خود را در سنین بالاتر حفظ نمایند.

تخمین پتانسیل پوسیدگی زایی نسبی غذاها به علت تعدد فاکتورهاي غذایی از اهمیت فوق العاده اي برخوردار است.

به طوري که سالهاست تلاش بسیاري در جهت ارزیابی پتانسیل پوسیدگی زایی نسبی انواع غذاها انجام شده است.

فاکتورهاي متعددي در این ارزیابی نقش دارند از جمله محتواي کربوهیدرات قابل تخمیر آن، چسبندگی، فرم فیزیکی کربوهیدراتها و درجه کلیرنس دهانی آنها، اثر مصرف مخلوط غذاها، ترتیب مصرف، تکرار مصرف عدم آگاهی از پتانسیل پوسیدگی زایی مواد غذایی سبب مصرف ناصحیح آنها و لذا پوسیدگی، از دست رفتن دندان، سوء تغذیه میگردد.

تولید اسید در دهان در طی تخمیر باکتریال یک ماده غذایی عامل پیشگویی کننده اي جهت ارزیابی نقش آن غذا در روند پوسیدگی زایی است.

پوسیدگی دندان

یکی از روشهاي رایجی که جهت  ارزیابی پتانسیل پوسیدگی زایی غذاها انجام میگیرد، مطالعه تغییرات pH  پلاك است.

شیر جزء یکی از طبقات اصلی هرم غذایی، یعنی گروه لبنیات است که توسط دپارتمان کشاورزي آمریکا به عنوان راهنمایی براي تغذیه مناسب گروههاي سنی مختلف معرفی گردیده است.

تحقیقات چندي بیان کرده اند که گرچه لاکتوز موجود در شیر به تنهایی پوسیدگی زایی متوسطی دارد اما از آن جایی که شیر حاوي ترکیبات حمایت کننده دربرابر پوسیدگی هاي دندانی است مانند کلسیم و فسفر مصرف شیر بدون شکر افزوده میتواند غیر پوسیدگی زا باشد.

شیر سویا در رقابت با نوشیدنیهاي دیگر به عنوان یک نوشیدنی سالم و مغذي مطرح شده است و امروزه توسعه فرآیندهاي جدید براي تولید شیر سویا با طعم مطلوبتر و مطرح شدن آن به عنوان جایگزین مناسبی به جاي شیر گاوي در افرادي که عدم تحمل لاکتوز دارند از مهمترین عوامل گرایش به مصرف شیر سویاست.

پوسیدگی دندان

چه کسانی بیشتر در معرض پوسیدگی دندان ها می باشند؟

برخی افراد بیشتر از دیگران در معرض خطر پوسیدگی دندان‌ها قرار دارند، از جمله:

-خانواده‌هایی با درآمد کم (کودکان و بزرگسالان).

-افراد سالمند، از هر طبقه اقتصادی-اجتماعی.

-افرادی که در مناطقی سکونت دارند که به آب آن منطقه فلوراید زده نمی‌شود.

-افرادی که بر اثر بیماری یا به خاطر مصرف دارو، دهانشان مایع مخاطی کمتری تولید می‌کند.

-افرادی که تحت درمان با پرتودرمانی قرار دارند.

-افراد مبتلا به دیابت

-افراد سیگاری و افرادی که تنباکو مصرف می‌کنند.

-افرادی که الکل و مواد مخدر مصرف می‌کنند.

-افرادی که مقادیر زیادی نوشیدنی‌های گازدار و حاوی قند مصرف می‌کنند.

علامتهای پوسیدگی دندان

وقتی دندانی دچار پوسیدگی می‌شود، ممکن است یک یا چند مورد از علامتهای زیر را داشته باشد:

1-تغییر رنگ مینای دندان: در محل پوسیدگی مینا قهوه‌ای یا سیاه رنگ می‌شود.

2-سوراخ شدن دندان در محل پوسیدگی: گاهی میزان این تخریب کم است و فقط با معاینه دقیق مشخص می‌شود و گاهی مقدار زیادی از دندان از بین می‌رود، به طوری که شخص فکر می‌کند دندان او شکسته است.

3-حساس بودن یا درد گرفتن: دندان در موقع خوردن غذاهای سرد، گرم، ترش و شیرین.

4-حساس یودن یا درد گرفتن: دندان وقتی که دندانها را روی هم فشار می‌دهیم.

5-بوی بد دهان: می‌تواند به علل مختلف ایجاد شود که یکی از علتهای آن پوسیدگی دندانها است.

6-گیر کردن مواد غذایی بین دندانها و پاره شدن نخ دندان: پوسیدگی بین دندانی می‌تواند باعث گیر کردن مواد غذایی بین دندانها و پاره شدن نخ دندان هنگام استفاده شود.

کمتر کسی به این نکته توجه دارد که نوع و محل شغل نیز در پوسیدگی دندان تاثیرگذار است.

وجود مواد شیمیایی در محل کار مانند سرب، اسید، قند و الکل در بروز بیماری های دهان و دندان موثر است.

شاغلان کارخانجات شیرینی سازی، نجاری، کفاشی، مبل سازی و کاربران سازهای بادی بیش از دیگران در معرض خطر پوسیدگی دندان قرار دارند.

به علاوه برخی عوامل دیگر ازجمله اختلالات روحی و روانی ناشی از مشاغل و نیز شرایط جغرافیایی خاص در برخی شغل ها نظیر کار کردن در مناطقی که نور آفتاب، سرما، رطوبت و عوامل میکروبی شدید دارد، به ایجاد ضایعات دندانی منجر می شود.

پوسیدگی دندان

روشهای درمان پوسیدگی دندان

پوسیدگی دندان مرحله غیرقابل برگشت در فرایند حل شدن موادمعدنی مینا توسط اسید محسوب شده و درمان آن تنها از راه جایگزینی بافت سخت از دست رفته دندان با مواد ترمیمی دندانپزشکی امکان‌پذیر می‌باشد.

اگر میزان پوسیدگی پیشرفت نموده و از تاج دندان عبور نماید و به ریشه دندان برسد نیاز به درمان ریشه یا عصب کشی خواهد بود و در موارد شدیدتر حتی خارج کردن یا کشیدن دندان می باشد.

تشخیص ریسک فاکتورهای پوسیدگی و روش های پیشگیری و درمان پوسیدگی بسیار مهم می باشد.

در این میان عده ای هم به ترمیم و درمان پوسیدگی های ایجاد شده پرداخته اند که البته در بسیاری از این ترمیم ها پوسیدگی های ثانویه گزارش شده است، مطالعات نشان داده اند فاکتورهای مختلفی از جمله مورفولوژی سطح حفره، محتوای شیمیایی بافت های عاجی و مینایی حفره، نوع ماده پرکردگی بر روی بروز پوسیدگی ثانویه اثر می گذارد.

حال به دو روش پیشگیری و درمان در پوسیدگی ها می پردازیم : استفاده از فلوراید و تابش لیزر

استفاده از فلوراید

بسیاری از افراد سعی در پیشگیری از پوسیدگی دندانی دارند که یکی از روش های رایج پیشگیری، استفاده از فلوراید می باشد.

تاثیر فلوراید در پیشگیری از پوسیدگی و نقش مهم آن در افزایش رمنیرالیزاسیون و مهار دمینرالیزاسیون و نیر تاثیر آن در ایجاد اختلال در متابولیسم و تولید اسید توسط باکتری های پوسیدگی زا به خوبی اثبات شده است.

کاربرد فلوراید موضعی در اشکال مختلف مانند ژل، فوم، وارنیش و محلول ، منجر به رسوب کرستالهای سطحی کلسیم فلوراید در سطح مینا می شود که منبعی برای آزادسازی فلوراید در روند دمنیرالیزاسیون است. در عین حال مقادیر اندکی فلوراید در مینا به شکل فلوروآپاتیت وجود دارد.

فلوروآپاتیت در مقایسه به کلسیم فلوراید تشکیل شده، حلالیت پایین تری دارد و مقاومت طولانی تری در برابر روند پوسیدگی فراهم می کند.

به همین دلیل کاربردهای متنوع فلوراید موضعی برای دستیابی به حداکثر اثر ضدپوسیدگی آن ضروری است.

همچنین کاربرد فلوراید همراه با روشی که بتواند جذب ان را افزایش دهد، روش تضمین کننده در جهت پیشگیری از پوسیدگی خواهد بود. جهت کسب اطلاعات بیشتر در مورد فلوراید توصیه به مطالعه مبحث فلوراید در همین سایت می شود.

استفاده از لیزر در پیشگیری و درمان

اخیرا استفاده از لیزر در حیطه دندانپزشکی برای نیل به اهدافی از قبیل تراش حفره و آماده سازی بافت عاجی برای ترمیم مورد توجه قرار گرفته، تا جایی که برخی، این روش را جایگزین روش های متداول تراش با فرز دانسته اند.

از جمله فواید تراش حفره با لیزر نسبت به تراش حفره با فرز این است که لیزر  ویبراسیون و صدای کمتری ایجاد می کند و در نهایت حفره استریلی به دست می آید. همچنین لیزر باعث ذوب شدن دهانه توبول های عاجی می شود، این فرآیند می تواند موجب افزایش مقاومت بافت های عاجی در برابر پوسیدگی شود.

برخی دیگر از از مطالعات به استفاده از لیزر برای تقویت ساختمان مینا و افزایش مقاومت آن نسبت به اسیدها پیشنهاد داده اند.

در حال حاضر تابش لیزر به تنهایی یا به عنوان مکمل های درمان های کنونی پیشگیری از پوسیدگی ،هم در مینای سالم و هم در پوسیدگی های اولیه مطرح است.

ثابت شده است که ترکیب انواع لیزر با فلوریداسیون موضعی دندان،موثرتر از روشهای سنتی فلوریداسیون است و مقاومت مینا به پوسیدگی را افزایش داده و حلالیت آن به اسید را کاهش می دهد.

مکانیسم عمل لیزر:

مکانیسم عمل لیزر اربیوم به هنگام تراش حفره به این صورت است که با جذب انرژی اولیه در مولکول های آب میکرو انفجارهایی در مینا رخ می دهد و سبب کندگی مینا می شود که این کندگی از مزایای لیزر اربیوم در مقایسه با سایر لیزرهای پرتوان محسوب می شود.

همچنین با جذب هم زمان در آب و بلورهای هیدروکسی آپاتیت، سطح مینا در اثر حرارت اعمال شده دچار تغییراتی می شود که مقاومت آن در برابر اسیدهای پوسیدگی زا افزایش می یابد.

نتیجه گیری درمان پوسیدگی دندان

تابش لیزر در ترکیب با فلوراید موضعی روی سطوح مینایی دندان های دایمی بهترین حفاظت در برابر شروع و پیشرفت پوسیدگی فراهم می آورد.

کاربرد فلوراید قبل و بعد از تابش لیزر منجر به افزایش دریافت فلوراید و کاهش میزان حلالیت در محلول اسیدی می شود.

در واقع تابش لیزر منجر به چسبدگی بیشتر فلوراید به لایه های زیرین مینا و عاج شده که از طریق افزایش نفوذ فلوراید به فضاهای ریز در مینا و عاج صورت می گیرد.

از طرف دیگر تاثیر مواد ترمیمی مختلف در میزان عود پوسیدگی کاملا ثابت شده است هرچه فاصله بین دیواره حفره و ماده ترمیمی کمتر باشد و اتصال بین این دو دوام و استحکام بیشتری داشته باشد، احتمال نفوذ عوامل بیماری زا در این اینترفیس کمتر شده، در نتیجه احتمال بوجود آمدن پوسیدگی ثانویه کمتر می شود.

امروز عوامل باندینگ به مینا و عاج در دسترس هستند که اتصال های بسیار قوی با این انساج برقرار می کنند.

علاوه بر این تاثیر موادی مثل گلاس آینومر که فلوراید آزاد می کنند و باعث افزایش مقاومت دندان به پوسیدگی می شوند نیز مشخص شده است.

همواره  شاد و سلامت باشید

مرکز فوق تخصصی دندانپزشکی پردیس

0 پاسخ ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
در صورت تمایل از راهنمایی رایگان ما استفاده کنید!!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *