پوسیدگی دندان و علت بوجود آمدن پوسیدگی دندان

پوسیدگی دندان

پوسیدگی دندان به انگلیسی: (Dental caries) نوعی بیماری است.

پوسیدگی عبارتست از یک بیماری پیچیده و چند فاکتوری در انساج سخت دندان که در نتیجه باعث از هم گسستگی آن می شود.

در این بیماری بافت سخت دندان (مینا و سپس عاج) در اثر ترشح اسید از باکتریهای پوسیدگی زا (عمدتاً استرپتوکوک موتان) مواد معدنی کلسیم و فسفر را ازدست داده و به تدریج از بین می‌روند.

پوسیدگی دندان مرحله غیرقابل برگشت در فرایند حل شدن مواد معدنی مینا توسط اسید محسوب شده و درمان آن تنها از راه جایگزینی بافت سخت از دست رفته دندان با مواد ترمیمی دندانپزشکی امکان‌پذیر می‌باشد.

تخمین پتانسیل پوسیدگی زایی نسبی غذاها به علت تعدد فاکتورهای غذایی از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.

به طوری که سالهاست تلاش بسیاری در جهت ارزیابی پتانسیل پوسیدگی زایی نسبی انواع غذاها انجام شده است.

در ویدئو کوتاه زیر نحوه ترمیم دندان مشهود می باشد.

فاکتورهای متعددی در این ارزیابی نقش دارند از جمله:

  • محتوای کربوهیدرات قابل تخمیر آن
  • چسبندگی
  • فرم فیزیکی کربوهیدراتها و درجه کلیرنس دهانی آنها
  • اثر مصرف مخلوط غذاها
  • ترتیب مصرف
  • تکرار مصرف
  • عدم آگاهی از پتانسیل پوسیدگی زایی مواد غذایی سبب مصرف ناصحیح آنها و لذا پوسیدگی، از دست رفتن دندان، سوء تغذیه میگردد.

تولید اسید در دهان در طی تخمیر باکتریال یک ماده غذایی عامل پیشگویی کننده ای جهت ارزیابی نقش آن غذا در روند پوسیدگی زایی است.

یکی از روشهای رایجی که جهت  ارزیابی پتانسیل پوسیدگی زایی غذاها انجام میگیرد، مطالعه تغییرات pH پلاک است.

پوسیدگی دندان بر روی عکس OPG

نمایش پوسیدگی بر روی عکس OPG دندانها

بطور کلی وجود ۴ فاکتور در ایجاد پوسیدگی دندان ضروری می باشد.

  1. فاکتور میزبان (Host Factor)  که شامل بزاق و دندان می باشد که خود بزاق در پاره ای از بیماریهای سیستمیک، مصرف داروهایی از قبیل آتروپین، دیابت، استرس، دوران یائسگی و قاعده گی کاهش یافته و در نتیجه میزان پوسیدگی دندان افزایش می یابد.
  2. دومین فاکتور میزبان، مرفولورمی محل قرار گرفتن و طرز قرارگرفتن دندان در رابطه با کاهش یا افزایش پوسیده گی است.
  3. رژیم غذایی از قبیل قندها که اثر پوسیدگی زائی قندها بستگی به دفعات،میزان چسبندگی،زمان خوردن و نوشیدن این قندها، فرم و نوع قند دارد.
  4. میکروارگانیسمها شامل Dental plaque

پیشگیری از پوسیدگی دندان

اگر پوسیدگی تاج دندان به موقع متوقف و جایگزین نشود و پوسیدگی به ریشه دندان برسد نیاز به درمان ریشه RCT یا عصب کشی می‌باشد و در موارد شدیدتر ممکن است حتی نیاز به خارج کردن یا اصطلاحاً کشیدن دندان باشد.

بهداشت دهان و دندان یکی از مهمترین جنبه های شیوه زندگی سالم محسوب می شود و بهبود آن نیازمند کاربرد روشهای مناسب آموزشی در جهت ارتقای سطح آگاهی، نگرش و عملکرد افراد جامعه در رابطه با آن است.

نخ دندان و پوسیدگی دندان

توانمندسازی افراد در استفاده صحیح از مسواک و نخ دندان و کاهش موانع و مشکلات جسمی و روانی، بهترین استراتژی برای تشویق افراد به رعایت بهداشت دهان و دندان می باشد.

مطالعات اخیر نشان داده است که آموزش رفتارهای پیشگیرانه مثل استفاده از مسواک و نخ دندان و معاینات منظم دندانپزشکی در چند دهه اخیر موجب افزایش درصد افرادی شده است که توانسته اند دندان های طبیعی خود را در سنین بالاتر حفظ نمایند.

تخمین پتانسیل پوسیدگی زایی نسبی غذاها به علت تعدد فاکتورهای غذایی از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.

به طوری که سالهاست تلاش بسیاری در جهت ارزیابی پتانسیل پوسیدگی زایی نسبی انواع غذاها انجام شده است.

 

لوازم جهت جلوگیری از پوسیدگی دندان

شیر جزء یکی از طبقات اصلی هرم غذایی، یعنی گروه لبنیات است که توسط دپارتمان کشاورزی آمریکا به عنوان راهنمایی برای تغذیه مناسب گروههای سنی مختلف معرفی گردیده است.

تحقیقات چندی بیان کرده اند که گرچه لاکتوز موجود در شیر به تنهایی پوسیدگی زایی متوسطی دارد اما از آن جایی که شیر حاوی ترکیبات حمایت کننده دربرابر پوسیدگی های دندانی است مانند کلسیم و فسفر مصرف شیر بدون شکر افزوده میتواند غیر پوسیدگی زا باشد.

زمان و سرعت ایجاد پوسیدگی

پوسیدگی دندان در یک لحظه و یک روز انجام  نمی شود، بلکه مدت زمانی لازم است تا مینا حل شده و بافت مینا از بین برود.

تحقیقات نشان داده است که بعد از خوردن غذا و رسیدن مواد قندی به میکروب های پلاک ۲ تا ۵ دقیقه طول می کشد تا اسید ایجاد شود.

در طی مدت ۱۰ دقیقه میزان اسید به حداکثر مقذار خود می رسد سپس ۲۰ تا ۶۰ دقیقه در همان حال باقی می ماند و بعد از آن به تدریج به حال عادی برمی گردد.

با هر بار خوردن، غذای حاوی مواد قندی محیط پلاک میکروبی اسیدی می شود و تا این محیط اسیدی به حالت عادی برگردد، با خوردن مجدد آن، محیط دهان دوباره اسیدی می گردد.

به این ترتیب دندان ها دچار پوسیدگی می شوند.

میزان پوسیدگی دندان ها در بیمار مرکز

میزان پوسیدگی دندان ها در بیمار مراجعه شده

 

محل های شایع پوسیدگی دندان

محل های شایع تجمع پلاک میکروبی بر سطح دندان ها، مکان های شایع پوسیدگی در دندان می باشند که شامل سه ناحیه زیر است:

شیارهای سطح جونده:

در سنین اولیه رویش دندان های آسیای دائمی که دارای شیارهای عمیق می باشند، به دلیل تجمع مواد غذایی در داخل شیارها، احتمال ایجاد پوسیدگی خیلی زیاد می باشد.

سطوح بین دندان:

به دلیل عدم دسترسی موهای مسواک به این منطقه و عدم استفاده از نخ دندان، میزان تجمع مواد غذایی و در نهایت احتمال پوسیدگی در این سطوح بالاست.

طوق دندان یا ناحیه اتصال لثه با دندان:

معمولا میکروب ها در ناحیه طوق دندان تجمع می یابند.

بنابراین اگر در هنگام مسواک کردن، دقت کافی برای تمیز کردن این ناحیه صورت نگیرد، پوسیدگی طوق دندان ایجاد می گردد، تجمع میکروب ها در این ناحیه باعث بروز بیماری های لثه هم می شود.

مقایسه پوسیدگی دندان و دندان سالم

چه کسانی بیشتر در معرض پوسیدگی دندان ها می باشند؟

برخی افراد بیشتر از دیگران در معرض خطر پوسیدگی دندان‌ها قرار دارند، از جمله:

  • خانواده‌هایی با درآمد کم (کودکان و بزرگسالان).
  • افراد سالمند، از هر طبقه اقتصادی-اجتماعی.
  • افرادی که در مناطقی سکونت دارند که به آب آن منطقه فلوراید زده نمی‌شود.
  • افرادی که بر اثر بیماری یا به خاطر مصرف دارو، دهانشان مایع مخاطی کمتری تولید می‌کند.
  • افرادی که تحت درمان با پرتودرمانی قرار دارند.
  • افراد مبتلا به دیابت
  • افراد سیگاری و افرادی که تنباکو مصرف می‌کنند.
  • افرادی که الکل و مواد مخدر مصرف می‌کنند.
  • افرادی که مقادیر زیادی نوشیدنی‌های گازدار و حاوی قند مصرف می‌کنند.

پوسیدگی دندان در کودکان

(پوسیدگی دندان)

علامتهای پوسیدگی دندان

وقتی دندانی دچار پوسیدگی می‌شود، ممکن است یک یا چند مورد از علامتهای زیر را داشته باشد:

  1. تغییر رنگ مینای دندان: در محل پوسیدگی مینا قهوه‌ای یا سیاه رنگ می‌شود.
  2. سوراخ شدن دندان در محل پوسیدگی: گاهی میزان این تخریب کم است و فقط با معاینه دقیق مشخص می‌شود و گاهی مقدار زیادی از دندان از بین می‌رود، به طوری که شخص فکر می‌کند دندان او شکسته است.
  3. حساس بودن یا درد گرفتن: دندان در موقع خوردن غذاهای سرد، گرم، ترش و شیرین.
  4. حساس یودن یا درد گرفتن: دندان وقتی که دندانها را روی هم فشار می‌دهیم.
  5. بوی بد دهان: می‌تواند به علل مختلف ایجاد شود که یکی از علتهای آن پوسیدگی دندانها است.
  6. گیر کردن مواد غذایی بین دندانها و پاره شدن نخ دندان: پوسیدگی بین دندانی می‌تواند باعث گیر کردن مواد غذایی بین دندانها و پاره شدن نخ دندان هنگام استفاده شود.

کمتر کسی به این نکته توجه دارد که نوع و محل شغل نیز در پوسیدگی دندان تاثیرگذار است.

وجود مواد شیمیایی در محل کار مانند سرب، اسید، قند و الکل در بروز بیماری های دهان و دندان موثر است.

شاغلان کارخانجات شیرینی سازی، نجاری، کفاشی، مبل سازی و کاربران سازهای بادی بیش از دیگران در معرض خطر پوسیدگی دندان قرار دارند.

به علاوه برخی عوامل دیگر ازجمله اختلالات روحی و روانی ناشی از مشاغل و نیز شرایط جغرافیایی خاص در برخی شغل ها نظیر کار کردن در مناطقی که نور آفتاب، سرما، رطوبت و عوامل میکروبی شدید دارد، به ایجاد ضایعات دندانی منجر می شود.

رشد پوسیدگی دندان

(پوسیدگی دندان)

آبسه دندانی

هنگامی که پوسیدگی به مغز دندان برسد، به طور معمول دردهای شدید شبانه، مداوم و خودبخودی به وجود می آید و در صورت عدم درمان، در انتهای ریشه دندان عفونت ایجاد می شود که می تواند با ایجاد تورم بر روی لثه و یا گاه تورم در صورت همراه باشد.

عفونت های دندانی علاوه بر درد و ناراحتی که ایجاد می کند به علت کاهش مصرف غذا باعث سو تغذیه می گردد.

چنانچه دندان عفونی درمان نشود به عنوان کانون عفونت برای بدن محسوب می شود، ممکن است باعث بروز مجدد عفونت شدید، تورم و آبسه حاد گردد.

پیشگیری و درمان پوسیدگی دندان در مراحل ابتدایی به خصوص در افرادی که سابقه بیماری قلبی مادرزادی، تب رماتیسمی، پایین بودن مقاومت بدن در برابر عفونت و عقب افتادگی ذهنی و جسمی دارند، اهمیت بسزایی دارد.

نتیجه گیری

بطور کلی در جمع بندی پوسیدگی دندان باید گفت که میکروب های موجود در پلاک میکروبی باقیمانده های مواد غذایی را به اسید تبدیل می کنند.

این اسید مینای دندان را به مرور حل کرده و پوسیدگی ایجاد می کند.

پوسیدگی دندانی می تواند از یک دندان به سایر دندان ها سرایت کند.

پلاک میکروبی یک لایه بی رنگ، چسبنده از باکتری و مواد قندی است که به صورت مرتب روی دندان ها تشکیل می شود و اصلی ترین دلیل ایجاد پوسیدگی دندانی و بیماری لثه است و در صورتی که برداشته و تمیز نشود به جرم تبدیل می شود.

پلاک میکروبی قابل مشاهده نیست. برای نشان دادن پلاک میکروبی از قرص یا محلول های رنگی (قرص یا محلول آشکار کننده پلاک) استفاده می شود.

در مقاله ای جدا روش های درمان پوسیدگی دندان بررسی گردیده است.

 

همواره  شاد و سلامت باشید

مرکز فوق تخصصی دندانپزشکی پردیس

2 پاسخ ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
در صورت تمایل از راهنمایی رایگان ما استفاده کنید!!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *