سلامت دهان و دندان در کودکان

سلامت دهان و دندان در کودکان

سلامت دهان و دندان مفهومی فراتر از دندان های سالم دارد، یک ضرورت و بخشی از سلامت عمومی در تمام طول زندگی است.

طبق راهنمای سازمان جهانی بهداشت (WHO) سلامت دهان و دندان این گونه بیان می شود:

عدم وجود دردهای دهانی، صورتی، سرطانهای دهان و حنجره، زخمهای دهانی، نقایص مادرزادی و دیگر اختلالاتی که بر حفره دهان تأثیرگذار می باشند.

سلامت دهان و دندان

تمامی گروههای سنی در معرض ابتلا به بیماریهای دهان و دندان قرار دارند.

سلامت دهان و دندان از بدو تولد و پدیدار شدن اولین دندان ها حائز اهمیت است.

چرا که در سلامت عمومی نیز نقش مهمی ایفا میکند، همچنین به دلیل عدم توانایی کامل کودکان در سالهای آغازین زندگی، این گروه جزو گروه های آسیب پذیر در نظر گرفته میشوند.

اهمیت دندان های شیری در سلامت دهان و دندان

توجه به بهداشت دهان و دندان و رعایت آن در دوران کودکی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

شواهد علمی نشان میدهد که دندانهای شیری نقشهای مهمی در سلامت دهان و دندان کودک ایفا میکنند.

چون تغذیه کودک، سلامت و حفظ و نگهداری دندانهای دائمی، توانایی سخن گفتن، زیبایی و اعتماد به نفس، با دندانهای شیری مرتبط باشد.

در کودکان به علت عدم تکامل توانایی درک محیط اطراف و وارد کردن اجسام به داخل دهان بیشتر در معرض باکتری قرار میگیرند و همچنین به علت عدم مینرالیزاسیون کافی دندانها در ابتدا و کمبود فلوراید و مقادیر بالای کربوهیدرات در تغذیه کودکان به خصوص در هنگام خواب و همچنین عدم دانش کافی والدین از بهداشت دهان و دندان کودک خود، دندانها در معرض خطر پوسیدگی قرار دارند.

عوامل تاثیرگذار بر سلامت دهان و دندان در کودکان به دو قسمت تقسیم می شود :

1-پوسیدگی دندان ها

2-تروما به دندان یا آسیب و صدمه به دندانها

سلامت دهان و دندان

پوسیدگی دندان و نقش آن در سلامت دهان و دندان

تحقیقاتی که در سال 2014 در کانادا انجام شد نشان داد پوسیدگی دندان یکی از شایعترین بیماری های کودکان محسوب میشود که اصلی ترین عامل در به خطر انداختن سلامت دهان و دندان می باشد. که علاوه بر آزار ناشی از درد سبب بیخوابی، سوءتغذیه، استرس، عدم اعتماد به نفس میشود.

از این رو پیشگیری و درمان از سنین پایین حائز اهمیت است.

افرادی که مسئول سلامت دهان و دندان در کودکان هستند شامل:

خود کودک، خانواده و بهداشت کاران دهان و دندان و دندانپزشک این مسئولیت را برعهده دارند، و در این راستا مراجعه زود هنگام به دندان پزشک به عنوان یکی از راههای پیشگیری از پوسیدگی زود هنگام در کودکان پیشنهاد شده است.

والدین در وضعیت و شرایط ، بهداشت و سلامت دهان و دندان فرزندان خود نقش بسیار مهمی ایفا میکنند.

سلامت دهان و دندان

همانطورکه کودک رفتار و عملکردهای زندگی خود را از والدین می آموزد، رعایت بهداشت دهان و دندان خود را نیز از پدر و مادر می آموزد و همچنین الگوی تغذیه ای سلامتی و مناسبی که مادر برای فرزندان خود در خانه و مدرسه اجرا میکند، تأثیر بسزایی در پیشگیری از پوسیدگی دندانی کودکان دارد.

آموزش به والدین توسط بهداشت کاران دهان و دندان و افراد با وضعیت اقتصادی نامناسب در جامعه که توانایی استفاده از امکانات درمانی را ندارند به پیشرفت قابل ملاحظه ای در زمینه سلامت دهان و دندان منجر می شود.

طبق تحقیقاتی که در چین بر روی والدین کودکان تا 5 سال انجام شد و افزایش سطح آگاهی آنها و شرکت در جلسات آموزشی به صورت گروهی باعث بهبود سلامت دهان و دندان کودکان گشته و در نهایت میزان پوسیدگی کاهش یافته است.

از بین همه متغیرهایی که در مطالعات مورد بررسی قرار گرفت، آموزش والدین به خصوص مادران از موفقیت بیشتری برخوردار بود.

سلامت دهان و دندان

پیشگیری از پوسیدگی دندان در سلامت دهان و دندان

متغیرهایی که در جهت پیشگیری از پوسیدگی دندان کودکان مورد بررسی قرار گرفتند:

  1. نحوه صحیح مسواک زدن با استفاده از خمیردندانهای حاوی فلوراید در دوره ی گروه کودکان پیش دبستانی با 95 % پیشرفت در کاهش میزان پوسیدگی همراه بودند.
  2. از دیگر اقدامات پیشگیرانه ای که در مطالعات به آن اشاره شد، فلوراید تراپی از طریق وارنیش فلوراید بود، که نتایج بدست آمده استفاده مکرر در فواصل زمانی معین در طی 2 تا 3 سال، رشد 97 % از بهبود سلامت دهان و دندان و کاهش پوسیدگی دندان را نشان داده است.
  3. از آنجایی که مسواک زدن یکی از مهمترین مداخلات در جهت پیشگیری از پوسیدگی دندان است در کودکان این امر سخت و غیر قابل شکل دهی میباشد، لذا این مداخله نیز تاثیر بسزایی در سلامت دهان و دندان کودکان دارد.

سلامت دهان و دندان در کودکان

سلامت دهان و دندان

 

آسیب دندانها و نقش آن در سلامت دهان و دندان

بررسي هاي مختلف نشان مي دهنـد كـه وقـوع صـدمات دنـداني در كودكان در ساليان اخير افزايش يافته است مطالعات انجام شده در كشورهاي مختلف نشان دهنده طيف وسيعي از ميزان شيوع صدمات دنداني در بين كودكان و نوجوانان مي باشد. رابطه مستقیمی بین صدمات دندانی و سلامت دهان و دندان برقرار است.

آسيب هاي دهاني در 10 سال اول زندگي شايع هستند و با افزايش سن كاهش مييابند و پس از 30 سالگي به ندرت رخ مي دهند.

در حاليکه آسيب هاي غير دهاني در نوجواني و بالغين جوان بيشتر است .

تروما به دندان از جمله مشکلات شايع در دوران كودكي است و صدمات وارده به دندان در بيشتر موارد موجب از دست رفتن تمام يا قسمتي از دندان ميشود.

اين صدمات در بيشتر موارد موجب بروز مشکلاتي از نظر زيبايي، رواني، اجتماعي و درماني ميشود.

به طور ميانگين كودكان با صدمات دنداني درمان نشده، در مقايسه با كودكاني كه صدمات دنداني نداشته اند، 20 برابر بيشتر تحت تأثير عوامل مؤثر بر “كيفيت زندگي “QOL” می باشند.

اكنون با توجه به كاهش شيوع پوسيدگي، توجه به سمت تروما به عنوان دومين آسيب شايع دنداني در كودكي و نوجواني افزايش يافته است.

آسيب و ضايعات ناشي از صدمات به دندان قدامي شيري و دائمي به خصوص در كودكان يکي از مشکلات شايعي است كه دندانپزشکان همواره با آن مواجه ميشوند.

انجمن بين المللي صدمات دنداني گزارش داده است كه از هر دو كودک در سنين 8 تا 12 سال يکي دچار صدمات دنداني ميشود.

سلامت دهان و دندان

شیوع تروما و علتهای آن

ارزيابي هاي دموگرافيک نشان دهنده شيوع بالاي تروما در مردان نسبت به زنان مي باشند.

زمين خوردن، دعوا و صدمات ورزشي از شايعترين علتهاي تروما مي باشند.

مطالعات نشان مي دهد كه اغلب دندان هاي قدام ماگزيال دچار صدمه مي شوند.

در مطالعات بيشترين دندان آسيب ديده، سانترال ماگزيال و بعد از آن لترال ماگزيال است و شايع ترين عارضه، شکستگيهاي تاج با ميزان 4/51 % از كل دندان هاي صدمه ديده بوده است .

آسيب هاي تروماتيک دنداني جزء موارد اورژانس محسوب شده و بايد به سرعت درمان شوند تا ضمن كاهش درد، عملکرد و زيبايي را نيز براي بيمار باز گردانند.

همچنین این دسته از آسیب ها سلامت دهان و دندان در کودکان را تحت تاثیر قرار می دهد.

 

سلامت دهان و دندان

درمان تروما و صدمات دندان

اين مطالعه ها نشان دادند بيشترين درمان انجام شده با كامپوزيت است.

ولي در مطالعه ايشان، 13/5 درصد از دندان هاي آسيب ديده كشيده شده بودند.

درمان هاي اصلي انجام شده ترميم موقت برای شکستگي تاج و درمان جايگذاري صحيح براي صدمات جابجايي بود.

درمان صدمات دنداني به تشخيص صحيح آن وابسته است.

معمولا علايم ضربه به دندان پيچيده بوده و نيازمند بررسي و معاينه دقيق مي باشد.

اين درمانها بسيار متنوع است و مي تواند از يک ترميم ساده كامپوزيت تا درمان ريشه، گذاشتن روكش يا جايگزين كردن دندان از دست رفته به وسيله پروتز يا ايمپلنت متفاوت باشند .

آسيبهاي ساده وارده به دندان مانند ترک ها، شکستگي مينا و عاج به سادگي قابل درمان هستند.

اين شکستگي ها نبايد بدون درمان باقي بمانند و پوشاندن سريع هر نوع عاج عريان الزام است چرا كه به علت عريان بودن، سطح عاج براحتي توسط مايعات دهان، غذا و باكتري ها آلوده مي شود و در نتيجه احتمال نکروز پالپ خواهد بود.

همچنين ساختمان از دست رفته دندان بايد بلافاصله جايگزين شود تا مانع از ايجاد عوارض ناخواسته اي مثل پروتروژن لبيالي، انحراف يا جابجايي دندان هاي مجاور و يا رويش بيش از حد دندان هاي مقابل شود.

علاوه بر اين فالواپ هاي طولاني بايد براي اين دندان هاي صدمه ديده مدنظر قرار گيرد، زيرا اين صدمات عوارض زيادي دارند.

سلامت دهان و دندان در کودکان

سلامت دهان و دندان

کدام دندانها بیشتر دچار آسیب می شوند؟

تروماي دنداني پس از پوسيدگي مهم ترين علت بيماري پالپ و پري راديکوالراست و به دليل اهميت آن در حفظ سلامت دهان و دندان از اولويت هاي تحقيقات بهداشتي تلقي مي شود.

به طور كلي شيوع صدمات دنداني بسيار متنوع است. بخش اعظم اين اختلافات ممکن است به علل مختلف از جمله طبقه بندي تروما، دوره دنداني مورد مطالعه و تفاوت رفتاري، جغرافيايي، فرهنگي و نژادي در بين مطالعات انجام شده در مناطق روستايي و شهري و كشوري باشد.

نتايج مطالعه حاضر، نشان داد كه تروما در فک بالا خيلي بيشتر از فک پايين ديده مي شود. و بيشترين فراواني آسيب مربوط به دندان ثناياي مياني فک بالا مي باشد.

در برخی بررسی ها بيشترين دندان آسيب ديده دائمي يا شيري ثناياي مياني ماگزيال است. معمولا در اكثر مطالعات، مانند مطالعه حاضر دومين دنداني كه بطور شايع آسيب مي بيند، لترال ماگزيال مي باشد.

دندان هاي كانين كمترين مورد آسيب را شامل مي شوند.

سلامت دهان و دندان در کودکان

سلامت دهان و دندان

کدوم گروه بیشتر در معرض آسیب هستند؟

پسران به طور مشخصي بيشتر از دختران دچار آسيب شدند.

اين يافته مشابه با بسياري از تحقيقات انجام شده در كشورهاي مختلف مي باشد.

شايع ترين سن در زمان وارد شدن آسيب در مطالعه 8 تا 9 سالگي بود.

مرور تحقيقاتي كه به بررسي تروما در همه گروهاي سني پرداخته اند نشان مي دهد كه در مطالعات مختلف ميزان فراواني تروما در سنين 18 تا 23 سالگي، 6 تا 13 سالگي و 11 تا 15 سالگي بيشتر بوده است.

تفاوت در نتايج مطالعات در مورد نوع دندان آسيب ديده، سن درگيري و جنس با فاكتورهايي مثل جامعه مورد بررسي، ميانگين سني بيماران مورد پژوهش، ميزان مشاركت پسران و دختران در فعاليت اجتماعي و نوع فعاليت ورزشي، قابل توجيه است.

افتادن بيشترين علت بروز در تروماي دنداني بود و آسيب ناشي از ورزش درصد كمي را شامل مي شد، كه ميتوان علت آن را تغيير در سبک زندگي كودكان و كاهش فعاليت هاي ورزشي و يا افزايش استفاده از محافظ هاي صورتي دهاني حين ورزش دانست.

شايع ترين نوع آسيب در اين تحقيق شکستگي تاج دندان دائمي با يا بدون باز شدن پالپ است و در بسياري از مطالعات شکستگي تاج بدون باز شدن پالپ شايع ترين نوع آسيب در دندان دائمي گزارش شده است.

لقي مختصر و لقي كامل شايعترين نوع آسيب به خصوص در دندان شيري گزارش شده است.

براساس برخي مطالعات صدمات جابجايي در دندان شيري بيشتر اتفاق مي افتد چرا كه ساختار حمايت كننده دندان دچار خاصيت ارتجاعي بيشتري است.

سلامت دهان و دندان در کودکان

سلامت دهان و دندان

نتیجه گیری:

در مورد پیشگیری از پوسیدگی های دندان رعایت اصول صحیح مسواک زدن، فلوراید و خمیردندان نقش بسزایی در سلامت دهان و دندان خواهد داشت.

در مورد تروما و آسیب دندان ها هرچقدر سطح آگاهی و فرهنگ جامعه بالاتر رود سلامت دهان و دندان بیشتر تضمین خواهد شد.

بنابراين با توجه به اينکه درمان صحيح و بموقع، ارجاع مناسب، افزايش آگاهي بخصوص در موارد اورژانسي مانند خارج شدن دندان از ساكت و آموزش پيشگيري از شدت حوادث مثل استفاده از محافظ دنداني در هنگام ورزش مي تواند بسيار مهم و حياتي باشد، لذا طراحي برنامه هاي آموزشي جهت ارتقاي آگاهي افراد جامعه بخصوص معلمين و والدين بسيار ضروري به نظر مي رسد.

بطور کلی می توان نقش جامعه و میزان آگاهی افراد را در سلامت دهان و دندان در نظر گرفت.

منابع از تحقیقات تازه منتشر شده در مجله دندانپزشکی کودکان ایران

همواره  شاد و سلامت باشید

مرکز فوق تخصصی دندانپزشکی پردیس

0 پاسخ ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
در صورت تمایل از راهنمایی رایگان ما استفاده کنید!!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *