سلامت دهان و دندان در کودکان

سلامت دهان و دندان در کودکان

سلامت دهان و دندان مفهومی فراتر از دندان های سالم دارد، یک ضرورت و بخشی از سلامت عمومی در تمام طول زندگی است.

طبق راهنمای سازمان جهانی بهداشت (WHO) سلامت دهان و دندان این گونه بیان می شود:

عدم وجود دردهای دهانی، صورتی، سرطانهای دهان و حنجره، زخمهای دهانی، نقایص مادرزادی و دیگر اختلالاتی که بر حفره دهان تأثیرگذار می باشند.

سلامت دهان و دندان

تمامی گروههای سنی در معرض ابتلا به بیماریهای دهان و دندان قرار دارند.

سلامت دهان و دندان از بدو تولد و پدیدار شدن اولین دندان ها حائز اهمیت است.

چرا که در سلامت عمومی نیز نقش مهمی ایفا میکند، همچنین به دلیل عدم توانایی کامل کودکان در سالهای آغازین زندگی، این گروه جزو گروه های آسیب پذیر در نظر گرفته میشوند.

اهمیت دندان های شیری در سلامت دهان و دندان

توجه به بهداشت دهان و دندان و رعایت آن در دوران کودکی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

شواهد علمی نشان میدهد که دندانهای شیری نقشهای مهمی در سلامت دهان و دندان کودک ایفا میکنند.

چون تغذیه کودک، سلامت و حفظ و نگهداری دندانهای دائمی، توانایی سخن گفتن، زیبایی و اعتماد به نفس، با دندانهای شیری مرتبط باشد.

در کودکان به علت عدم تکامل توانایی درک محیط اطراف و وارد کردن اجسام به داخل دهان بیشتر در معرض باکتری قرار میگیرند و همچنین به علت عدم مینرالیزاسیون کافی دندانها در ابتدا و کمبود فلوراید و مقادیر بالای کربوهیدرات در تغذیه کودکان به خصوص در هنگام خواب و همچنین عدم دانش کافی والدین از بهداشت دهان و دندان کودک خود، دندانها در معرض خطر پوسیدگی قرار دارند.

عوامل تاثیرگذار بر سلامت دهان و دندان در کودکان به دو قسمت تقسیم می شود :

۱-پوسیدگی دندان ها

۲-تروما به دندان یا آسیب و صدمه به دندانها

سلامت دهان و دندان

پوسیدگی دندان و نقش آن در سلامت دهان و دندان

تحقیقاتی که در سال ۲۰۱۴ در کانادا انجام شد نشان داد پوسیدگی دندان یکی از شایعترین بیماری های کودکان محسوب میشود که اصلی ترین عامل در به خطر انداختن سلامت دهان و دندان می باشد. که علاوه بر آزار ناشی از درد سبب بیخوابی، سوءتغذیه، استرس، عدم اعتماد به نفس میشود.

از این رو پیشگیری و درمان از سنین پایین حائز اهمیت است.

افرادی که مسئول سلامت دهان و دندان در کودکان هستند شامل:

خود کودک، خانواده و بهداشت کاران دهان و دندان و دندانپزشک این مسئولیت را برعهده دارند، و در این راستا مراجعه زود هنگام به دندان پزشک به عنوان یکی از راههای پیشگیری از پوسیدگی زود هنگام در کودکان پیشنهاد شده است.

والدین در وضعیت و شرایط ، بهداشت و سلامت دهان و دندان فرزندان خود نقش بسیار مهمی ایفا میکنند.

سلامت دهان و دندان

همانطورکه کودک رفتار و عملکردهای زندگی خود را از والدین می آموزد، رعایت بهداشت دهان و دندان خود را نیز از پدر و مادر می آموزد و همچنین الگوی تغذیه ای سلامتی و مناسبی که مادر برای فرزندان خود در خانه و مدرسه اجرا میکند، تأثیر بسزایی در پیشگیری از پوسیدگی دندانی کودکان دارد.

آموزش به والدین توسط بهداشت کاران دهان و دندان و افراد با وضعیت اقتصادی نامناسب در جامعه که توانایی استفاده از امکانات درمانی را ندارند به پیشرفت قابل ملاحظه ای در زمینه سلامت دهان و دندان منجر می شود.

طبق تحقیقاتی که در چین بر روی والدین کودکان تا ۵ سال انجام شد و افزایش سطح آگاهی آنها و شرکت در جلسات آموزشی به صورت گروهی باعث بهبود سلامت دهان و دندان کودکان گشته و در نهایت میزان پوسیدگی کاهش یافته است.

از بین همه متغیرهایی که در مطالعات مورد بررسی قرار گرفت، آموزش والدین به خصوص مادران از موفقیت بیشتری برخوردار بود.

سلامت دهان و دندان

پیشگیری از پوسیدگی دندان در سلامت دهان و دندان

متغیرهایی که در جهت پیشگیری از پوسیدگی دندان کودکان مورد بررسی قرار گرفتند:

  1. نحوه صحیح مسواک زدن با استفاده از خمیردندانهای حاوی فلوراید در دوره ی گروه کودکان پیش دبستانی با ۹۵ % پیشرفت در کاهش میزان پوسیدگی همراه بودند.
  2. از دیگر اقدامات پیشگیرانه ای که در مطالعات به آن اشاره شد، فلوراید تراپی از طریق وارنیش فلوراید بود، که نتایج بدست آمده استفاده مکرر در فواصل زمانی معین در طی ۲ تا ۳ سال، رشد ۹۷ % از بهبود سلامت دهان و دندان و کاهش پوسیدگی دندان را نشان داده است.
  3. از آنجایی که مسواک زدن یکی از مهمترین مداخلات در جهت پیشگیری از پوسیدگی دندان است در کودکان این امر سخت و غیر قابل شکل دهی میباشد، لذا این مداخله نیز تاثیر بسزایی در سلامت دهان و دندان کودکان دارد.

سلامت دهان و دندان در کودکان

سلامت دهان و دندان

 

آسیب دندانها و نقش آن در سلامت دهان و دندان

بررسی های مختلف نشان می دهنـد کـه وقـوع صـدمات دنـدانی در کودکان در سالیان اخیر افزایش یافته است مطالعات انجام شده در کشورهای مختلف نشان دهنده طیف وسیعی از میزان شیوع صدمات دندانی در بین کودکان و نوجوانان می باشد. رابطه مستقیمی بین صدمات دندانی و سلامت دهان و دندان برقرار است.

آسیب های دهانی در ۱۰ سال اول زندگی شایع هستند و با افزایش سن کاهش مییابند و پس از ۳۰ سالگی به ندرت رخ می دهند.

در حالیکه آسیب های غیر دهانی در نوجوانی و بالغین جوان بیشتر است .

تروما به دندان از جمله مشکلات شایع در دوران کودکی است و صدمات وارده به دندان در بیشتر موارد موجب از دست رفتن تمام یا قسمتی از دندان میشود.

این صدمات در بیشتر موارد موجب بروز مشکلاتی از نظر زیبایی، روانی، اجتماعی و درمانی میشود.

به طور میانگین کودکان با صدمات دندانی درمان نشده، در مقایسه با کودکانی که صدمات دندانی نداشته اند، ۲۰ برابر بیشتر تحت تأثیر عوامل مؤثر بر “کیفیت زندگی “QOL” می باشند.

اکنون با توجه به کاهش شیوع پوسیدگی، توجه به سمت تروما به عنوان دومین آسیب شایع دندانی در کودکی و نوجوانی افزایش یافته است.

آسیب و ضایعات ناشی از صدمات به دندان قدامی شیری و دائمی به خصوص در کودکان یکی از مشکلات شایعی است که دندانپزشکان همواره با آن مواجه میشوند.

انجمن بین المللی صدمات دندانی گزارش داده است که از هر دو کودک در سنین ۸ تا ۱۲ سال یکی دچار صدمات دندانی میشود.

سلامت دهان و دندان

شیوع تروما و علتهای آن

ارزیابی های دموگرافیک نشان دهنده شیوع بالای تروما در مردان نسبت به زنان می باشند.

زمین خوردن، دعوا و صدمات ورزشی از شایعترین علتهای تروما می باشند.

مطالعات نشان می دهد که اغلب دندان های قدام ماگزیال دچار صدمه می شوند.

در مطالعات بیشترین دندان آسیب دیده، سانترال ماگزیال و بعد از آن لترال ماگزیال است و شایع ترین عارضه، شکستگیهای تاج با میزان ۴/۵۱ % از کل دندان های صدمه دیده بوده است .

آسیب های تروماتیک دندانی جزء موارد اورژانس محسوب شده و باید به سرعت درمان شوند تا ضمن کاهش درد، عملکرد و زیبایی را نیز برای بیمار باز گردانند.

همچنین این دسته از آسیب ها سلامت دهان و دندان در کودکان را تحت تاثیر قرار می دهد.

 

سلامت دهان و دندان

درمان تروما و صدمات دندان

این مطالعه ها نشان دادند بیشترین درمان انجام شده با کامپوزیت است.

ولی در مطالعه ایشان، ۱۳/۵ درصد از دندان های آسیب دیده کشیده شده بودند.

درمان های اصلی انجام شده ترمیم موقت برای شکستگی تاج و درمان جایگذاری صحیح برای صدمات جابجایی بود.

درمان صدمات دندانی به تشخیص صحیح آن وابسته است.

معمولا علایم ضربه به دندان پیچیده بوده و نیازمند بررسی و معاینه دقیق می باشد.

این درمانها بسیار متنوع است و می تواند از یک ترمیم ساده کامپوزیت تا درمان ریشه، گذاشتن روکش یا جایگزین کردن دندان از دست رفته به وسیله پروتز یا ایمپلنت متفاوت باشند .

آسیبهای ساده وارده به دندان مانند ترک ها، شکستگی مینا و عاج به سادگی قابل درمان هستند.

این شکستگی ها نباید بدون درمان باقی بمانند و پوشاندن سریع هر نوع عاج عریان الزام است چرا که به علت عریان بودن، سطح عاج براحتی توسط مایعات دهان، غذا و باکتری ها آلوده می شود و در نتیجه احتمال نکروز پالپ خواهد بود.

همچنین ساختمان از دست رفته دندان باید بلافاصله جایگزین شود تا مانع از ایجاد عوارض ناخواسته ای مثل پروتروژن لبیالی، انحراف یا جابجایی دندان های مجاور و یا رویش بیش از حد دندان های مقابل شود.

علاوه بر این فالواپ های طولانی باید برای این دندان های صدمه دیده مدنظر قرار گیرد، زیرا این صدمات عوارض زیادی دارند.

سلامت دهان و دندان در کودکان

سلامت دهان و دندان

کدام دندانها بیشتر دچار آسیب می شوند؟

ترومای دندانی پس از پوسیدگی مهم ترین علت بیماری پالپ و پری رادیکوالراست و به دلیل اهمیت آن در حفظ سلامت دهان و دندان از اولویت های تحقیقات بهداشتی تلقی می شود.

به طور کلی شیوع صدمات دندانی بسیار متنوع است. بخش اعظم این اختلافات ممکن است به علل مختلف از جمله طبقه بندی تروما، دوره دندانی مورد مطالعه و تفاوت رفتاری، جغرافیایی، فرهنگی و نژادی در بین مطالعات انجام شده در مناطق روستایی و شهری و کشوری باشد.

نتایج مطالعه حاضر، نشان داد که تروما در فک بالا خیلی بیشتر از فک پایین دیده می شود. و بیشترین فراوانی آسیب مربوط به دندان ثنایای میانی فک بالا می باشد.

در برخی بررسی ها بیشترین دندان آسیب دیده دائمی یا شیری ثنایای میانی ماگزیال است. معمولا در اکثر مطالعات، مانند مطالعه حاضر دومین دندانی که بطور شایع آسیب می بیند، لترال ماگزیال می باشد.

دندان های کانین کمترین مورد آسیب را شامل می شوند.

سلامت دهان و دندان در کودکان

سلامت دهان و دندان

کدوم گروه بیشتر در معرض آسیب هستند؟

پسران به طور مشخصی بیشتر از دختران دچار آسیب شدند.

این یافته مشابه با بسیاری از تحقیقات انجام شده در کشورهای مختلف می باشد.

شایع ترین سن در زمان وارد شدن آسیب در مطالعه ۸ تا ۹ سالگی بود.

مرور تحقیقاتی که به بررسی تروما در همه گروهای سنی پرداخته اند نشان می دهد که در مطالعات مختلف میزان فراوانی تروما در سنین ۱۸ تا ۲۳ سالگی، ۶ تا ۱۳ سالگی و ۱۱ تا ۱۵ سالگی بیشتر بوده است.

تفاوت در نتایج مطالعات در مورد نوع دندان آسیب دیده، سن درگیری و جنس با فاکتورهایی مثل جامعه مورد بررسی، میانگین سنی بیماران مورد پژوهش، میزان مشارکت پسران و دختران در فعالیت اجتماعی و نوع فعالیت ورزشی، قابل توجیه است.

افتادن بیشترین علت بروز در ترومای دندانی بود و آسیب ناشی از ورزش درصد کمی را شامل می شد، که میتوان علت آن را تغییر در سبک زندگی کودکان و کاهش فعالیت های ورزشی و یا افزایش استفاده از محافظ های صورتی دهانی حین ورزش دانست.

شایع ترین نوع آسیب در این تحقیق شکستگی تاج دندان دائمی با یا بدون باز شدن پالپ است و در بسیاری از مطالعات شکستگی تاج بدون باز شدن پالپ شایع ترین نوع آسیب در دندان دائمی گزارش شده است.

لقی مختصر و لقی کامل شایعترین نوع آسیب به خصوص در دندان شیری گزارش شده است.

براساس برخی مطالعات صدمات جابجایی در دندان شیری بیشتر اتفاق می افتد چرا که ساختار حمایت کننده دندان دچار خاصیت ارتجاعی بیشتری است.

سلامت دهان و دندان در کودکان

سلامت دهان و دندان

نتیجه گیری:

در مورد پیشگیری از پوسیدگی های دندان رعایت اصول صحیح مسواک زدن، فلوراید و خمیردندان نقش بسزایی در سلامت دهان و دندان خواهد داشت.

در مورد تروما و آسیب دندان ها هرچقدر سطح آگاهی و فرهنگ جامعه بالاتر رود سلامت دهان و دندان بیشتر تضمین خواهد شد.

بنابراین با توجه به اینکه درمان صحیح و بموقع، ارجاع مناسب، افزایش آگاهی بخصوص در موارد اورژانسی مانند خارج شدن دندان از ساکت و آموزش پیشگیری از شدت حوادث مثل استفاده از محافظ دندانی در هنگام ورزش می تواند بسیار مهم و حیاتی باشد، لذا طراحی برنامه های آموزشی جهت ارتقای آگاهی افراد جامعه بخصوص معلمین و والدین بسیار ضروری به نظر می رسد.

بطور کلی می توان نقش جامعه و میزان آگاهی افراد را در سلامت دهان و دندان در نظر گرفت.

منابع از تحقیقات تازه منتشر شده در مجله دندانپزشکی کودکان ایران

 

همواره  شاد و سلامت باشید

مرکز فوق تخصصی دندانپزشکی پردیس

0 پاسخ ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
در صورت تمایل از راهنمایی رایگان ما استفاده کنید!!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *