سالمندان و مشکلات دهانی آنها

مشکلات دهانی سالمندان

علاوه بر تمامی مشکلات جسمی در سالمندان، مشکلات دهانی در سالمندان یکی از معضلات بزرگ این افراد می باشد.

در ابتدا تعریف کلی از دوران سالمندی خدمت همراهان عزیز ارائه می گردد.

تعریف سالمندی

سالمندی بخشی از زندگی است که باید از آن به بهترین شکلی بهره جست، چه در آن تجربیات و خاطرات عمر انسانها همه محفوظ شده است.

در حال حاضر استاندارد خاصی به عنوان معیار عددی  برای سالمندان در میان ملتها وجود ندارد، ولی یک توافق جهانی مبنی بر استفاده از نقطه مرزی ۶۰ سال به بالا در حال حاضر وجود دارد.

در بیشتر کشورهای دنیا تعریف سالمندی یا فرد مسن همان سن تقویمی ۶۵ سال و بیش از آن است.

اگرچه در برخی نقاط جهان از جمله آفریقا چنین نیست، در آفریقا سن سالمندان ۵۰-۵۵ سال است.

این در حالی است که بسیاری از آفریقایی ها مدرکی برای تولدشان ندارند.

پذیرش سن کرونولوژیک ۵۰ تا ۶۵ سال بسته به عنوان سن شروع سالمندی به عوامل قراردادی در یک ناحیه و یا کشور خاص بستگی دارد.

در جهان از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۵۰ جمعیت بالای ۶۰ سال از ۶۰۰  میلیون به ۲ بیلیون نفر می رسد.

بیشتر این افزایش به کشورهای کمتر توسعه یافته تعلق دارد.

در اکثر این کشورها نسبت افراد بالای ۶۰ سال سرعت رشد بیشتری نسبت به سایر گروههای سنی دارند و این قضیه از دو جنبه مطرح و قابل برر سی است، اول اینکه طول عمر انسانها بیشتر شده ثانیأ میزان رشد باروری کاهش یافته است.

به موازات پیشرفتهای تشخیصی، بازتوانی مشکلات پزشکی، تهیه آنتی بیوتیک ها، واکسیناسیون و تغییرات روند مرگ و میر ناشی از بیماری های عفونی تا بیماری های غیر قابل انتقال یک رشد قابل توجه در میزان امید به زندگی (Life expectancy) مشاهده می شود (مردها ۷۰سال و زنان ۷۵ سال).

سالمندان

انجام امور دندانپزشکی برای سالمندان

مراقبتهای سلامتی در افراد پیر در مرد و زن متفاوت است و زنان رغبت بیشتری به این امر دارند.

در هر حال افراد پیر بر اساس توانایی و ظرفیت انجام فعالیتهای معمول روزانه توسط خود فرد (لباس پوشیدن، غذا خوردن، حمام کردن) که با تستهای خاصی ارزیابی می شود مثل:

ADLS (Activities of daily living)  یا  indexKats به دسته وابسته و غیر وابسته از لحاظ فعالیت تقسیم می شوند.

دسترسی افراد سالمند به مراکز دندانپزشکی سخت است ولی باید با دقت و احترام خاصی صورت گیرد.

در هرحال این درجه دشواری برای مواردی که شاخص وابستگی بیشتر باشد سخت تر خواهد بود زیرا ناتوانی فرد در امر مراقبت های بهداشتی دهان و دندان پیش خواهد آمد و همچنین دشوارتر شدن دسترسی به مرکز دارای خدمات دندانپزشکی از معضلات سالمندان خواهد بود.

نبود خدمات دندانپزشکی سیار میتواند وضعیت سلامت این افراد را وخیم تر کند.

سالمندان

 

سلامت دهان در سالمندان

کیفیت زندگی سالمندان

مشکلات دهانی میتوانند تأثیرات بارزی بر سلامت عمومی افراد داشته باشند.

سلامت دهان تأثیر مشخصی در کیفیت زندگی افراد دارد به طوریکه هرچه دندان های بیشتری از دست داده باشند عدم رضایت از حیطه های عملکردی بخصوص فیزیکی بیشتر نشان داده می شود.

بیش از ۴۰ % سالمندان دارای دندان مصنوعی به دلیل طول کشیدن عمل جویدنشان حین غذا خوردن از جمع خجالت می کشند و این یکی از دلایلی است که آنها را به سوی انزوا سوق میدهد.

افرادیکه ۲۱ دندان یا بیشتر در دهان داشته باشند مشکلات کمتری در خوردن انواع غذاها دارند.

سالمندان

تغذیه در سالمندان

با این وصف محدود کردن انواع غذاها و نحوه تهیه آنها روی تغذیه و رژیم غذایی تأثیر میگذارد.

افرادی که محدودیت در جویدن دارند غذاهای خاصی را انتخاب میکنند و معمولاً گوشت، میوه های تازه و سبزیجات از غذای شان حذف می شود که خود اثر منفی در جذب ویتامینها و دریافت فیبر خواهد داشت.

این شرایط افراد را مستعد بیماریهای قلبی عروقی، سکته و همچنین سرطانهای دستگاه گوارش میکند.

قند و کربوهیدرات جز اصلی غذای سالمندان به خصوص افراد ساکن خانه سالمندان را تشکیل میدهد.

درنتیجه چاقی، دیابت و بیماریهای قلبی عروقی حادث خواهد شد.

علاوه بر این این نوع تغذیه بر تخریب بیشتر دندانها و همچنین آتروفی زبان تأثیر دارد و در پی آن واریس های زیر زبان نیز که در اکثر مطالعات سالمندی به آن اشاره شده است چشمگیرتر خواهد شد.

 

همراهی با بیماریهای سیستمیک

ارتباط مشخصی بین باکتری های دهانی و عفونت های ریوی، التهاب پریودنتال و کنترل قند در دیابتیکها، عفونتهای دهانی یا پریودنتال با بیماریهای آتروسکلروزیس تأثیرگذار بر مغز و قلب بدست آمده است.

در عین حال نه تنها تعداد دندانها بر سلامت عمومی تأثیر میگذارد سالم بودن دندانها نیز نقش پررنگی در کنترل سلامت عمومی دارد.

ضمن اینکه در غالب موارد مصرف چند داروی مختلف به دلیل بیماریهای متعدد سیستمیک بر تغییرات ساختمانی و عملکردی غدد بزاقی در سالمندان اضافه می شود و از میزان بزاق با شدت بیشتری می کاهد.

بزاق

در مطالعات متعدد میزان جریان بزاق جزء اصلی در حفاظت از دندانها و ممانعت از پوسیدگی ها در نظر گرفته می شود.

بزاق هم از نظر کمی و هم کیفی به جهت تغییر محتوا می تواند در محافظت از دهان اختلال ایجادکند.

در خصوص اعمالی که در محافظت از مخاطات انجام می دهد برای مثال کاهش میزان بزاق ریسک عفونتها به خصوص نوع قارچی را افزایش میدهد و این امر با وجود دندان مصنوعی شدت می یابد.

در این افراد میزان بیماری های قارچی به خصوص در سالمندان ساکن آسایشگاهها بیشتر است و به صورتهای حاد یا مزمن دیده می شود.

 

از دست دادن دندانها

همانطور که پیشتر اشاره شد در ایران مهمترین تغییر سالمندی در دهان از دست دادن دندانهاست.

افراد سالمند (چه ساکن خانه سالمندان و چه افراد در خانه های خود) در جمعیتهای ساکن شهر و روستا بی دندانی مشکل بیش از نیمی از این افراد است، ضمن اینکه عده کثیری حتی فاقد دندان مصنوعی می باشند.

متوسط دندانهای باقیمانده نیز از ۴ تا ۸ عدد گزارش شده  است که در غالب اوقات مشکلات پریودنتال وجه غالب آنها بوده است.

در هیچ یک از مطالعات، به علت از دست دادن دندانها اشاره نشده است بنابراین معیاری برای درک این موضوع وجود ندارد که آیا عدم رعایت بهداشت دهان و تبعات آنها باعث از دست دادن دندانها شده یا اعتقاد به کشیدن دندانها و گذاشتن دندان مصنوعی (که به صورت نوعی باور در فرهنگ این افراد وجود دا شته است)

البته در مواردی که با این افراد مصاحبه شده تا از جزییات بهداشت فردیشان سؤال شود همه مسواک زدن را باور داشته و انجام میداده اند.

تغییرات بافت دندانی

تغییراتی که در بافت سخت دندانها پیش می آید شامل تغییر رنگ مینای دندانها، سایش و در برخی موارد اتریشنهای شدید سطح جونده یا اروژن دندانهاست.

در غالب مواقع تغییراتی که در مفصل گیجگاهی فکی پیش می آید جدا از سایر مفاصل نیست و در اثر کاهش ارتفاع عمودی صورت و سایش دندانها لاجرم بروز میکند.

در سایش دندانی با از دست دادن مینا، عاج نیز دستخوش تغییر می شود.

این تغییر با ایجاد عاج ثانویه همراه خواهد بود که از سختی بیشتری برخوردار است.

به خصوص در دندانهای قدامی پایین مواردی از سایش دیده میشود که گاه پالپ دندان آشکار میگردد ولی در عین حال سختی عاج ثانویه باعث حفاظت پالپ دندان میگرد.

تغییرات دژنراتیو پالپ با کاهش بافت پالپی و افزایش بافت سخت دیواره به سمت آن همراه است، از آنجایی که اتاق پالپ بسیار تنگ میگردد لذا انجام درمانهای ریشه بسیار دشوار خواهد بود.

بافت پریودنتال

سمان روی ریشه به دلایل مختلف در محیط دهان نمایان میگردد.

از جمله دلایل این رویداد از دست رفتن بافت استخوانی است که به طور کلی در سالمندان عارض میشود.

ضمن اینکه این تحلیل لثه و بافت پریودنتال با سن به طور عام و با بیماریهایی از جمله دیابت به طور خاص شدت میگیرد.

سمان در مقایسه با مینا آسیب پذیرتر است و خیلی سریعتر دچار تخریب و پوسیدگی می شود.

افزایش میزان پوسیدگیهای ریشه در مقایسه با تاج از مواردی است که در اکثر مطالعات به آن پرداخته شده است.

کمتر شدن جریان بزاق، تغییر فلور دهان، کاهش محتویات ممانعت کننده از پوسیدگی ها از جمله پروتئین های غنی از پرولین، قرار گرفتن میزان بیشتری از سمان در محیط دهان معرض به دلایل متعدد، همگی از جمله دلایل افزایش پوسیدگی ناحیه سرویکال دندانها در نظر گرفته میشود.

بر این موارد میتوان ناتوانی و ناهماهنگی عملی در رعایت بهداشت دهان را نیز اضافه کرد.

حتی در برخی موارد دندانهای مصنوعی پارسیل به دلیل تعبیه کردن نقاط گیر در پایه های دندانها میتوانند جزء ریسک فاکتورهای این مورد باشند.

سالمندان به دلیل کاهش ظرفیت بویایی و چشایی نیز که در بسیاری موارد غیر قابل برگشت هستند به سمت غذاهایی میروند که معمولاً طعم و مزه آنها قویتر باشند.

به این شکل بیشتر تمایل به غذاهای شیرین یا شور دارند که این نوع تغذیه هم با قرار دادن مواد قندی بیشتر در محیط مناسب کم بزاق، دندانها را بیش از پیش به سمت پوسیدگی سوق می یابند.

از دست دادن طولانی مدت دندانها باعث تغییراتی در استخوان آلوئول میشود که درنتیجه آن جایگذاری ایمپلنت را دشوار میشود ولیکن باید در نظر داشت که در مجموع بهترین گزینه برای سالمندان با دندانهای از دست رفته متعدد، همیشه ایمپلنت است.

 

 

همواره شاد و سلامت باشید

مرکز فوق تخصصی دندانپزشکی پردیس

 

0 پاسخ ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
در صورت تمایل از راهنمایی رایگان ما استفاده کنید!!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *