رادیوگرافی در دندانپزشکی

رادیوگرافی در دندانپزشکی

رادیوگرافی ، یکی از روش های مفید پاراکلینیک در تشخیص بیماری های دندانی است که حایز خطرات بالقوه برای بیمار می باشد.

انجمن دندانپزشکی آمریکا ADA  (American Dental Association) در سال 1980 راهنمایی برای تجویز رادیوگرافی به منظور کاهش دوز دریافتی بیماران تهیه نمود، که در سال 2004 توسط آن انجمن و سازمان غذا و دارو FDA ارتقا یافت.

این جداول به دندان پزشکان در تجویز صحیح رادیوگرافی بر اساس ویژگی های بیمار شامل سن، تاریخچه ی پزشکی و دندانی، علایم و نشانه های فیزیکی می باشد.

رادیوگرافی در تشخیص پوسیدگی ها

پوسیدگی هاي ثانویه به صورت ضایعه اي که در کناره هاي ترمیم قبلی وجود دارد تعریف می شوند.

این نوع پوسیدگی شروع مجدد یا برگشت پوسیدگی در لبه هاي ترمیم است که بلافاصله در مجاور ترمیم و به دنبال ریز نشت یا عدم گسترش کافی ترمیم یا برداشت ناکافی پوسیدگی هاي اولیه حاصل می شود.

تشخیص پوسیدگی ثانویه یکی از مشکلاتی است که دندانپزشکان با آن مواجه هستند.

از بین رفتن تطابق مارژینال بین ماده ترمیمی و حفره آماده شده مسیرهایی را براي ایجاد پوسیدگی ثانویه و ورود میکروارگانیسم هاي پوسیدگی زا فراهم می کند.

این ضایعات معمولا به صورت ضایعات بیرونی رخ می دهند که از نظر بافت شناسی مشابه پوسیدگی اولیه مجاور ترمیم می باشند و یا به صورت ضایعات دیواره اي بوده که به صورت نقص در مینا یا عاج در دیواره حفره روي می دهند.

تشخیص صحیح این ضایعات، در تعیین زمان مفید ترمیم ها بسیار مهم می باشد.

حدود 75 % درمانهاي دندانپزشکی شامل جایگزینی ترمیم به علل مختلف می باشد که از این بین دندانپزشکان علت اصلی این جایگزینی را در اکثر موارد پوسیدگی ثانویه عنوان می کنند.

امروزه روش هاي تشخیص پوسیدگی ثانویه شامل بررسی بالینی در یک محیط خشک و تمیز با نور کافی و مشاهده چشمی، حس لامسه از طریق سوند دندانپزشکی، نخ دندان و رادیوگرافی است.کاربرد رادیوگرافی در دندانپزشکی

رادیوگرافی ها، رایج ترین ابزار مورد استفاده در تشخیص پوسیدگی ها هستند.

نکته اساسی در کاربرد این وسیله تشخیصی، آن است که کیفیت رادیوگرافی هاي تشخیصی باید به گونه اي باشد که با حداقل تعداد رادیوگرافی به تشخیص مناسب دست یافت، چرا که خطر ناشی از انجام یک رادیوگرافی دقیق و بدون نقص به مراتب کمتر از رادیوگرافی مجدد است.

با این وجود، تشخیص پوسیدگی ها حتی با رادیوگرافی نیز دشوار می باشد.

ولی همچنان رادیوگرافی به همراه معاینه بالینی به عنوان یک روش معمول در تشخیص پوسیدگی ها است.

البته در مورد میزان قدرت و صحت تشخیص پوسیدگی توسط رادیوگرافی ها نیز تناقضاتی مطرح است، که از جمله دلایل آن وجود مواد کف بندي رادیولوسنت که نماي رادیوگرافیک شبیه پوسیدگی ثانویه دارند می باشد.

در مواردي نیز ترمیم هاي رادیواپک اغلب باعث مخفی شدن ضایعات رادیولوسنت داخل عاج می شوند.

در واقع در رادیوگرافی به علت اینکه تصاویر آمالگام به روي بافت دندانی قرار می گیرد، پوسیدگی ثانویه قابل مشاهده نیست.

امروزه فیلم هاي مختلفی روانه بازار شده است که در تهیه و تولید آن ها همواره کاهش میزان اشعه لازم براي به دست آوردن یک کلیشه مطلوب مد نظر بوده است.

بنابراین تغییر در ساختمان فیلم ها می تواند بر روي نتیجه تشخیص اثر بگذارد.

اثرات زیان آور پردازش ناکافی روي کیفیت تشخیصی فیلم مشکلات ثابت شده اي در دندانپزشکی هستند.

عکس رادیوگرافی ترمیم با آمالگام

رادیوگرافی دیجیتال در دندانپزشکی

ظهور تصویر برداري دیجیتال تحولی در رادیوگرافی ایجاد کرده است. تصویر برداري دیجیتال، ظهور و ثبوت شیمیایی و مواد زائد پر خطر مورد استفاده در آن را حذف می کند.

از طرفی گیرنده هاي داخل دهانی تصویر دیجیتال نیازمند اشعه کمتري نسبت به فیلم رادیوگرافی هستند، بنابراین دوز جذبی بیمار را کاهش می دهند.

امکان ذخیره مناسب تصویر، تغییرات در دانسیته و کنتراست و ارسال تصاویر به سایر مراکز از طریق شبکه از دیگر مزایاي تصویر برداري دیجیتال است.

عکس رادیوگرافی از پوسیدگی های بین دندانی

 

رادیوگرافی در ایمپلنت

از جمله مواردي که نقش بسیار مهمی در کلیه معالجات مرتبط با قرار دادن ایمپلنت بازي می کند، استفاده از انواع مختلف رادیوگرافی و پرتونگاري است.

در طول دو دهه گذشته بارها سعی شده است تا به روش هاي گوناگون به طبقه بندي و نحوه استفاده صحیح از این فناوري در دندانپزشکی ایمپلنت پرداخته شود.

در این رابطه به دلیل اشراف بیشتر دندانپزشکان به انواع رادیوگرافی موسوم به تخت یا Plain-Radiography نظیر انواع :

Panoramic یا Periapical استفاده از این نوع روش تصویربرداري متداول تر از باقی روش هاي موجود بوده است.

هر چند که روش هاي بسیاري براي استفاده بهینه از این نوع تصویربرداري تشخیصی براي قرار دادن ایمپلنت ها ارائه شده ولی در سال هاي اخیر وجود مشکلات لاینفکی نظیر اعوجاج و عدم دقت کافی سبب شده است تا به کاربردي بودن این روش ها در تشخیص محل قرارگیري ایمپلنت با دیده تردید نگریسته شود.

دو بعدي بودن ذاتی، عدم نشان دادن استخوان فکین از سه بعد به طوري که بتوان شکل طبیعی و منحنی وار استخوان را تشخیص داد، مشکلات تکنیکی و عدم دقت لازم روش هاي رادیوگرافی تخت در مطالعات متعددي نشان داده شده است.

تجهیزات رادیوگرافی دندانپزشکی

شاخصه های AAMOR در مورد پرتونگاری تشخیصی ایمپلنت

در سال 2001 میلادي فرهنگستان علوم رادیولوژي دهان، فک و صورت آمریکا موسوم به (American Academy of Oral & Maxillofacial Radiology) AAMOR شاخصه هاي مربوط به رعایت سلامت بیماران نیازمند به پرتونگاري تشخیصی را در قالب 4 مشخصه چاپ و منتشر نمود.

از بین این چهار مشخصه، شاخص چهارم براي استفاده در مورد ایمپلنت هاي دندانی در نظر گرفته شده است. در بخشی از این گزارش می خوانیم:

“سال هاست که بر همگان ثابت شده است که براي مشاهده هر چه بهتر ساختارهاي استخوانی بهتر است از دو بعد مختلف، که در بهترین حالت عمود بر هم هستند، به بیمار اشعه داده شود. با این وجود در بسیاري از موارد در دندانپزشکی تصاویر حاصله به این روش تهیه نمی شوند.”

براي قرار دادن ایمپلنت هاي دندانی در بهترین موقعیت خود در داخل استخوان، می بایستی ساختار استخوانی Dentoalveolar بیمار به دقت مورد مطالعه قرار گیرد و درست به همین دلیل ارزیابی کمی و کیفی استخوان محل قرار گرفتن ایمپلنت امري لازم و ضروري در نظر گرفته می شود.

تمامی هدف ما از انجام مراحل تشخیص پیش از قرار دادن ایمپلنت، تعیین تعداد مورد لزوم ایمپلنت ها و همینطور مشخص کردن قطر آنها به منظور دستیابی به بهترین نتیجه ممکنه از نقطه نظر پروتز است.

دسترسی به این هدف بدون ارزیابی سه بعدي استخوان فکین بیمار با رادیوگرافی و تعیین جهت و زاویه محل قرار گرفتن ایمپلنت از طریق آن عملی نمی باشد.

از همین مختصر به سادگی معلوم می شود که هر نوع رادیوگرافی براي استفاده در تشخیص محل قرار گرفتن ایمپلنت مناسب نیست و توجه به جهات مختلف، محل اجزاي آناتومیک موجود اعم از اعصاب و عروق، میزان تراکم استخوانی و انواع پستی و بلندي هاي طبیعی در سطح و عمق استخوان هاي فکین بیمار از جمله ملزومات و واجبات اولیه در تشخیص محل قرار دادن ایمپلنتهاست.

رادیوگرافی دیجیتال در دندانپزشکی

 

تصویربرداری سه بعدی پیشرفت قابل توجه در قرار دادن ایمپلنت

شاید یکی از برجسته ترین ابداعات بشر در 30 سال اخیر که خود سبب دست آوردهاي شگرفی در زمینه تشخیص و درمان در شعب مختلف پزشکی شده است، دستیابی به روش هاي رادیوگرافی سه بعدي باشد.

این روش متحورانه که Computer-axial Tomography یا به اختصار CAT یا CT نامیده شده است، اولین بار در سال 1973 میلادي به جامعه پزشکی معرفی شد.

براي سال ها و به دلیل مشکلات تکنیکی و ترس از اشعه زیاد آن محجور مانده و مورد استفاده قرار نگرفت و براي اولین بار در سال 1987 میلادي ارزش فوق العاده آن در معاینات سه بعدي فکین قبل از قرار دادن ایمپلنت به همگان معرفی گردید.

مهم ترین مزیتی که باعث می شود تا به این روش در معالجات ایمپلنت بیشتر توجه شود، دقت قابل توجه و عدم اعوجاج و بزرگنمایی تصویر در این روش رادیوگرافی در مقایسه با روش هاي رادیوگرافی دو بعدي معمولی است.

وجود ارزش و اعتباري که بر این روش رادیوگرافی پیشرفته مترتب است، یک مشکل اساسی در این رابطه وجود داشته و دارد و آن اینکه تصاویر CT معمولاً از طریق چاپ بر روي کاغذهاي مخصوص ارائه شده و پزشک براي دستیابی به بهترین موقعیت براي ایمپلنت ها بایستی تک تک تصاویر را در کنار هم قرار دهد.

براي غلبه بر این مشکل و به دلیل ماهیت دیجیتالی تصاویر به سرعت استفاده از کامپیوتر براي پردازش تصاویر رشد نمود و به همین منظور هم نرم افزارهاي متعددي به جامعه پزشکی معرفی گردید.

رادیوگرافی 3بعدی در دندانپزشکی

 

همواره شاد و سلامت باشید

مرکز فوق تخصصی دندانپزشکی پردیس

0 پاسخ ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
در صورت تمایل از راهنمایی رایگان ما استفاده کنید!!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *