رادیوگرافی در دندانپزشکی

رادیوگرافی در دندانپزشکی

رادیوگرافی ، یکی از روش های مفید پاراکلینیک در تشخیص بیماری های دندانی است که حایز خطرات بالقوه برای بیمار می باشد.

انجمن دندانپزشکی آمریکا ADA  (American Dental Association) در سال ۱۹۸۰ راهنمایی برای تجویز رادیوگرافی به منظور کاهش دوز دریافتی بیماران تهیه نمود، که در سال ۲۰۰۴ توسط آن انجمن و سازمان غذا و دارو FDA ارتقا یافت.

این جداول به دندان پزشکان در تجویز صحیح رادیوگرافی بر اساس ویژگی های بیمار شامل سن، تاریخچه ی پزشکی و دندانی، علایم و نشانه های فیزیکی می باشد.

رادیوگرافی در تشخیص پوسیدگی ها

پوسیدگی های ثانویه به صورت ضایعه ای که در کناره های ترمیم قبلی وجود دارد تعریف می شوند.

این نوع پوسیدگی شروع مجدد یا برگشت پوسیدگی در لبه های ترمیم است که بلافاصله در مجاور ترمیم و به دنبال ریز نشت یا عدم گسترش کافی ترمیم یا برداشت ناکافی پوسیدگی های اولیه حاصل می شود.

تشخیص پوسیدگی ثانویه یکی از مشکلاتی است که دندانپزشکان با آن مواجه هستند.

از بین رفتن تطابق مارژینال بین ماده ترمیمی و حفره آماده شده مسیرهایی را برای ایجاد پوسیدگی ثانویه و ورود میکروارگانیسم های پوسیدگی زا فراهم می کند.

این ضایعات معمولا به صورت ضایعات بیرونی رخ می دهند که از نظر بافت شناسی مشابه پوسیدگی اولیه مجاور ترمیم می باشند و یا به صورت ضایعات دیواره ای بوده که به صورت نقص در مینا یا عاج در دیواره حفره روی می دهند.

تشخیص صحیح این ضایعات، در تعیین زمان مفید ترمیم ها بسیار مهم می باشد.

حدود ۷۵ % درمانهای دندانپزشکی شامل جایگزینی ترمیم به علل مختلف می باشد که از این بین دندانپزشکان علت اصلی این جایگزینی را در اکثر موارد پوسیدگی ثانویه عنوان می کنند.

امروزه روش های تشخیص پوسیدگی ثانویه شامل بررسی بالینی در یک محیط خشک و تمیز با نور کافی و مشاهده چشمی، حس لامسه از طریق سوند دندانپزشکی، نخ دندان و رادیوگرافی است.کاربرد رادیوگرافی در دندانپزشکی

رادیوگرافی ها، رایج ترین ابزار مورد استفاده در تشخیص پوسیدگی ها هستند.

نکته اساسی در کاربرد این وسیله تشخیصی، آن است که کیفیت رادیوگرافی های تشخیصی باید به گونه ای باشد که با حداقل تعداد رادیوگرافی به تشخیص مناسب دست یافت، چرا که خطر ناشی از انجام یک رادیوگرافی دقیق و بدون نقص به مراتب کمتر از رادیوگرافی مجدد است.

با این وجود، تشخیص پوسیدگی ها حتی با رادیوگرافی نیز دشوار می باشد.

ولی همچنان رادیوگرافی به همراه معاینه بالینی به عنوان یک روش معمول در تشخیص پوسیدگی ها است.

البته در مورد میزان قدرت و صحت تشخیص پوسیدگی توسط رادیوگرافی ها نیز تناقضاتی مطرح است، که از جمله دلایل آن وجود مواد کف بندی رادیولوسنت که نمای رادیوگرافیک شبیه پوسیدگی ثانویه دارند می باشد.

در مواردی نیز ترمیم های رادیواپک اغلب باعث مخفی شدن ضایعات رادیولوسنت داخل عاج می شوند.

در واقع در رادیوگرافی به علت اینکه تصاویر آمالگام به روی بافت دندانی قرار می گیرد، پوسیدگی ثانویه قابل مشاهده نیست.

امروزه فیلم های مختلفی روانه بازار شده است که در تهیه و تولید آن ها همواره کاهش میزان اشعه لازم برای به دست آوردن یک کلیشه مطلوب مد نظر بوده است.

بنابراین تغییر در ساختمان فیلم ها می تواند بر روی نتیجه تشخیص اثر بگذارد.

اثرات زیان آور پردازش ناکافی روی کیفیت تشخیصی فیلم مشکلات ثابت شده ای در دندانپزشکی هستند.

عکس رادیوگرافی ترمیم با آمالگام

رادیوگرافی دیجیتال در دندانپزشکی

ظهور تصویر برداری دیجیتال تحولی در رادیوگرافی ایجاد کرده است. تصویر برداری دیجیتال، ظهور و ثبوت شیمیایی و مواد زائد پر خطر مورد استفاده در آن را حذف می کند.

از طرفی گیرنده های داخل دهانی تصویر دیجیتال نیازمند اشعه کمتری نسبت به فیلم رادیوگرافی هستند، بنابراین دوز جذبی بیمار را کاهش می دهند.

امکان ذخیره مناسب تصویر، تغییرات در دانسیته و کنتراست و ارسال تصاویر به سایر مراکز از طریق شبکه از دیگر مزایای تصویر برداری دیجیتال است.

عکس رادیوگرافی از پوسیدگی های بین دندانی

 

رادیوگرافی در ایمپلنت

از جمله مواردی که نقش بسیار مهمی در کلیه معالجات مرتبط با قرار دادن ایمپلنت بازی می کند، استفاده از انواع مختلف رادیوگرافی و پرتونگاری است.

در طول دو دهه گذشته بارها سعی شده است تا به روش های گوناگون به طبقه بندی و نحوه استفاده صحیح از این فناوری در دندانپزشکی ایمپلنت پرداخته شود.

در این رابطه به دلیل اشراف بیشتر دندانپزشکان به انواع رادیوگرافی موسوم به تخت یا Plain-Radiography نظیر انواع :

Panoramic یا Periapical استفاده از این نوع روش تصویربرداری متداول تر از باقی روش های موجود بوده است.

هر چند که روش های بسیاری برای استفاده بهینه از این نوع تصویربرداری تشخیصی برای قرار دادن ایمپلنت ها ارائه شده ولی در سال های اخیر وجود مشکلات لاینفکی نظیر اعوجاج و عدم دقت کافی سبب شده است تا به کاربردی بودن این روش ها در تشخیص محل قرارگیری ایمپلنت با دیده تردید نگریسته شود.

دو بعدی بودن ذاتی، عدم نشان دادن استخوان فکین از سه بعد به طوری که بتوان شکل طبیعی و منحنی وار استخوان را تشخیص داد، مشکلات تکنیکی و عدم دقت لازم روش های رادیوگرافی تخت در مطالعات متعددی نشان داده شده است.

تجهیزات رادیوگرافی دندانپزشکی

شاخصه های AAMOR در مورد پرتونگاری تشخیصی ایمپلنت

در سال ۲۰۰۱ میلادی فرهنگستان علوم رادیولوژی دهان، فک و صورت آمریکا موسوم به (American Academy of Oral & Maxillofacial Radiology) AAMOR شاخصه های مربوط به رعایت سلامت بیماران نیازمند به پرتونگاری تشخیصی را در قالب ۴ مشخصه چاپ و منتشر نمود.

از بین این چهار مشخصه، شاخص چهارم برای استفاده در مورد ایمپلنت های دندانی در نظر گرفته شده است. در بخشی از این گزارش می خوانیم:

“سال هاست که بر همگان ثابت شده است که برای مشاهده هر چه بهتر ساختارهای استخوانی بهتر است از دو بعد مختلف، که در بهترین حالت عمود بر هم هستند، به بیمار اشعه داده شود. با این وجود در بسیاری از موارد در دندانپزشکی تصاویر حاصله به این روش تهیه نمی شوند.”

برای قرار دادن ایمپلنت های دندانی در بهترین موقعیت خود در داخل استخوان، می بایستی ساختار استخوانی Dentoalveolar بیمار به دقت مورد مطالعه قرار گیرد و درست به همین دلیل ارزیابی کمی و کیفی استخوان محل قرار گرفتن ایمپلنت امری لازم و ضروری در نظر گرفته می شود.

تمامی هدف ما از انجام مراحل تشخیص پیش از قرار دادن ایمپلنت، تعیین تعداد مورد لزوم ایمپلنت ها و همینطور مشخص کردن قطر آنها به منظور دستیابی به بهترین نتیجه ممکنه از نقطه نظر پروتز است.

دسترسی به این هدف بدون ارزیابی سه بعدی استخوان فکین بیمار با رادیوگرافی و تعیین جهت و زاویه محل قرار گرفتن ایمپلنت از طریق آن عملی نمی باشد.

از همین مختصر به سادگی معلوم می شود که هر نوع رادیوگرافی برای استفاده در تشخیص محل قرار گرفتن ایمپلنت مناسب نیست و توجه به جهات مختلف، محل اجزای آناتومیک موجود اعم از اعصاب و عروق، میزان تراکم استخوانی و انواع پستی و بلندی های طبیعی در سطح و عمق استخوان های فکین بیمار از جمله ملزومات و واجبات اولیه در تشخیص محل قرار دادن ایمپلنتهاست.

رادیوگرافی دیجیتال در دندانپزشکی

 

تصویربرداری سه بعدی پیشرفت قابل توجه در قرار دادن ایمپلنت

شاید یکی از برجسته ترین ابداعات بشر در ۳۰ سال اخیر که خود سبب دست آوردهای شگرفی در زمینه تشخیص و درمان در شعب مختلف پزشکی شده است، دستیابی به روش های رادیوگرافی سه بعدی باشد.

این روش متحورانه که Computer-axial Tomography یا به اختصار CAT یا CT نامیده شده است، اولین بار در سال ۱۹۷۳ میلادی به جامعه پزشکی معرفی شد.

برای سال ها و به دلیل مشکلات تکنیکی و ترس از اشعه زیاد آن محجور مانده و مورد استفاده قرار نگرفت و برای اولین بار در سال ۱۹۸۷ میلادی ارزش فوق العاده آن در معاینات سه بعدی فکین قبل از قرار دادن ایمپلنت به همگان معرفی گردید.

مهم ترین مزیتی که باعث می شود تا به این روش در معالجات ایمپلنت بیشتر توجه شود، دقت قابل توجه و عدم اعوجاج و بزرگنمایی تصویر در این روش رادیوگرافی در مقایسه با روش های رادیوگرافی دو بعدی معمولی است.

وجود ارزش و اعتباری که بر این روش رادیوگرافی پیشرفته مترتب است، یک مشکل اساسی در این رابطه وجود داشته و دارد و آن اینکه تصاویر CT معمولاً از طریق چاپ بر روی کاغذهای مخصوص ارائه شده و پزشک برای دستیابی به بهترین موقعیت برای ایمپلنت ها بایستی تک تک تصاویر را در کنار هم قرار دهد.

برای غلبه بر این مشکل و به دلیل ماهیت دیجیتالی تصاویر به سرعت استفاده از کامپیوتر برای پردازش تصاویر رشد نمود و به همین منظور هم نرم افزارهای متعددی به جامعه پزشکی معرفی گردید.

رادیوگرافی 3بعدی در دندانپزشکی

 

همواره شاد و سلامت باشید

مرکز فوق تخصصی دندانپزشکی پردیس

0 پاسخ ها

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
در صورت تمایل از راهنمایی رایگان ما استفاده کنید!!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *